Nghị quyết 98 (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ trao quyền chủ động cho TP.HCM, tháo gỡ nút thắt cho các dự án BT bằng nhiều giải pháp. Trong ảnh: Khu liên hợp Thể dục thể thao Rạch Chiếc (ảnh lớn), đoạn 3 đường vành đai 2 (ảnh 1); Công viên Lịch sử - Văn hóa dân tộc TP.HCM (ảnh 2). Ảnh: THUẬN VĂN Tổng Bí thư Tô Lâm: Quân khu 9 phải là chỗ dựa tin cậy của nhân dân trang 4 SỐ 279 (7552) - Thứ Ba 9-12-2025 CHỦ QUẢN: ỦY BAN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH BÁO ĐIỆN TỬ: www.plo.vn trong so nay Thẩm phán tòa án chuyên biệt: Thách thức năng lực và yêu cầu hội nhập trang 6+7 Sửa đổi Nghị quyết 98: Nhà đầu tư cần mở “đại lộ” vốn và cơ chế mới Đề xuất chi 570 tỉ đồng hỗ trợ trẻ có hoàn cảnh đặc biệt Đại biểu đề nghị xử lý hình sự thủy điện xả lũ gây chế t ngườ i trang 9 trang 13 Khai mạc SEA Games 33: Đậm dấu ấn thể thao và công nghệ • TP.HCM cần thể chế riêng để sáng tạo, bứt phá trang 2+3 trang 15 trang 14 Nhiều điểm mới trong chính sách bảo hiểm thất nghiệp 1 2
2 Thời sự - Thứ Ba 9-12-2025 thoisu@phapluattp.vn NHƯ NGỌC Với các cơ chế được mở rộng hơn cho các dự án BT, TP.HCM không chỉ khơi thông nguồn lực xã hội hóa mà còn mở ra một giai đoạn phát triển hạ tầng bền vững, nơi Nhà nước và doanh nghiệp cùng chia sẻ lợi ích. Báo Pháp Luật TP.HCM ghi nhận ý kiến một số chuyên gia xung quanh vấn đề trên. TS LÊ BÁ CHÍ NHÂN, chuyên gia kinh tế: Kỳ vọng về một “chu kỳ mới” của BT Cốt lõi vấn đề của BT nằm ở khó khăn trong thanh toán bằng quỹ đất, đây là rào cản lớn nhất khiến hàng trăm ngàn tỉ đồng vốn tư nhân bị chôn chặt trong các công trình dở dang. Nghị quyết 98 dù cho phép TP.HCM thanh toán bằng đất nhưng vẫn còn ràng buộc bởi quy trình định giá, đấu giá, thẩm định quá phức tạp khiến thời gian kéo dài, giá trị hợp đồng không còn nguyên vẹn như ban đầu. Vì vậy, dự thảo sửa đổi NQ98 được xem là “lần hiệu chỉnh quan trọng” cho cơ chế đặc thù của TP.HCM, hiện dự thảo đang đề xuất hai giải pháp có tính đột phá. Thứ nhất là đề xuất “chốt” giá đất tại thời điểm giao kết hợp đồng. Đề xuất này thực chất xuất phát từ thực tiễn hàng chục dự án BT ký trước năm 2019 nhưng chưa được thanh toán do vướng cơ chế xác định giá đất theo thời điểm bàn giao đất khiến chênh lệch giá quá lớn. Ưu điểm của giải pháp này là giúp giải phóng hàng loạt dự án cũ, vì nếu giữ nguyên nguyên tắc “tính giá đất tại thời điểm giao đất” thì phần lớn dự án ký kết trước đây sẽ không thể triển khai do giá đất tăng gấp nhiều lần, dẫn đến chênh lệch khổng lồ giữa nghĩa vụ và quyền lợi của nhà đầu tư. Giải pháp này cũng tạo niềm tin cho thị trường, khi Nhà nước thể hiện tinh thần “cam kết theo hợp đồng”, giúp khơi thông dòng vốn tư nhân quay lại đầu tư hạ tầng theo hình thức BT. Giải pháp thứ hai là mở rộng phạm vi quỹ đất thanh toán. Kết hợp đấu giá hoặc đấu thầu công khai nếu giá trị quỹ đất mới cao hơn mức dự kiến ban đầu. Đồng thời mọi quyết định thay đổi quỹ đất cần thông qua hội đồng thẩm định giá độc lập và công khai giá trị hoán đổi. Hai giải pháp này thực sự có tính hấp dẫn và tháo gỡ thực chất cho các dự án BT bị tắc nghẽn do cơ chế định giá đất. Tuy nhiên, để khả thi và không thất thoát, cần thêm hai “khóa an toàn”: Một là cơ chế thẩm định, hai là kiểm toán độc lập (công khai dữ liệu hợp đồng và giá trị đất đai). Ngoài ra, dưới góc nhìn kinh tế, việc phân cấp mạnh mẽ cho TP.HCM quyền chủ động thu hồi và giao đất trực tiếp cho các dự án BT như trong dự thảo có thể xem là “chìa khóa thể chế” giúp khơi thông ách tắc dự án BT kéo dài suốt nhiều năm qua. Như về cơ chế vận hành, hiện nay mỗi dự án BT đều phải qua nhiều tầng từ Bộ Dự thảo sửa đổi Nghị quyết 98 (NQ98) được kỳ vọng sẽ tháo nút thắt cho các dự án BT bằng hàng loạt giải pháp như chốt giá đất tại thời điểm ký hợp đồng và mở rộng phạm vi quỹ đất thanh toán, đồng thời trao quyền chủ động cho TP.HCM. Tài chính, Bộ NN&MT, đến Thủ tướng khiến tiến độ xử lý rất chậm. Chỉ riêng việc xác định giá đất, thẩm định phương án thanh toán, hay điều chỉnh phạm vi dự án đã mất vài năm. Nếu TP.HCM được trao quyền thu hồi, giao và định giá đất trong phạm vi dự án, toàn bộ chu trình có thể rút ngắn từ vài năm xuống còn vài tháng. Về hiệu quả đầu tư và tính chủ động của địa phương. Khi được tự quyết, TP.HCM có thể linh hoạt điều phối quỹ đất, hoán đổi vị trí hoặc điều chỉnh phạm vi thanh toán tùy theo biến động thị trường, thay vì phải “xin-cho” từng bước. Điều này giúp địa phương phản ứng nhanh với thực tế, đặc biệt trong bối cảnh quỹ đất ngày càng khan hiếm và giá biến động mạnh. Nói cách khác, đây là trao quyền gắn liền với trách nhiệm để TP có thể vừa chủ động vừa đảm bảo hiệu quả ngân sách. Hiệp hội Bất động sản TP.HCM đã chủ động góp ý trực tiếp dự thảo Nghị quyết thi hành Luật Đất đai và dự thảo sửa đổi NQ98, trong đó nêu rõ một kiến nghị mang tính “then chốt”: Cần bổ sung quy định pháp lý nhằm hợp thức hóa các thỏa thuận BT đã được ký kết hợp pháp trước đây. Việc xác định thời điểm tính giá đất thanh toán cần được quy định rõ ràng là thời điểm lập dự án, lập hồ sơ mời thầu hoặc thời điểm ký kết hợp đồng BT. Đây mới là giai đoạn các bên đạt được sự đồng thuận về giá trị, nghĩa vụ và quyền lợi, thể hiện nguyên tắc đầu tư sòng phẳng giữa Nhà nước và doanh nghiệp. Để đảm bảo tính thống nhất và khả thi, HoREA đề xuất hai giải pháp đồng bộ. Thứ nhất, sửa đổi - bổ sung quy định trong dự thảo sửa đổi NQ98 để TP.HCM có thể chủ động xử lý những vướng mắc của các hợp đồng BT đang “tắc” trong cơ chế cũ. Thứ hai, bổ sung quy định chuyển tiếp trong nghị quyết của Quốc hội, cho phép tính giá đất thanh toán theo thời điểm lập dự án, mời thầu hoặc ký hợp đồng, đối với các dự án đã bàn giao trước ngày 1-7-2025. Đoạn 3 đường vành đai 2, một trong những dự án BT đang được gỡ vướng để chuẩn bị tái khởi động. Ảnh: ÁNH XUÂN Nhà đầu tư cần mở “đại lộ” cơ chế mới Luật sư TRƯƠNG VĂN TUẤN, Đoàn Luật sư TP.HCM: Điều chỉnh khung pháp lý phù hợp Muốn mô hình BT thực sự hồi sinh và phát huy hiệu quả, điều tiên quyết là phải hoàn thiện khung pháp lý và thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ trong toàn bộ quá trình triển khai. Trước hết, cần bảo đảm sự thống nhất và đồng bộ giữa các luật có liên quan như Luật Đầu tư, Luật PPP, Luật Đất đai, Luật Xây dựng và các nghị định hướng dẫn thi hành. Một quy trình rõ ràng, từ khâu lập và thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi, quyết định chủ trương đầu tư, lựa chọn nhà đầu tư (ưu tiên đấu thầu rộng rãi) cho đến ký kết, thực hiện, nghiệm thu và thanh toán, sẽ là nền tảng giúp loại hình đầu tư này vận hành hiệu quả, hạn chế rủi ro phát sinh. Bên cạnh đó, yếu tố minh bạch trong xác định giá trị công trình và giá trị thanh toán phải được đặt lên hàng đầu. Giá trị của dự án BT cần được thẩm định độc lập, khách quan, tuân thủ đúng quy định của pháp luật về Ông LÊ HOÀNG CHÂU, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM: Bổ sung quy định chuyển tiếp Cầu số 8 trên đường Trần Bạch Đằng, một trong những hạng mục trong dự án bốn tuyến đường chính trong khu Thủ Thiêm (dự án BT) dang dở nhiều năm nay. Ảnh: NHƯ NGỌC Cốt lõi vấn đề của BT nằm ở khó khăn trong thanh toán bằng quỹ đất, đây là rào cản lớn nhất khiến hàng trăm ngàn tỉ đồng vốn tư nhân bị chôn chặt trong các công trình dở dang. Sửa đổi Nghị quyết 98: Khơi thông cơ chế BT - Bài 2
3 Thời sự - Thứ Ba 9-12-2025 thoisu@phapluattp.vn NHÓM PHÓNG VIÊN Sáng 8-12, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị quyết 98/2023 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM. TP.HCM không thể “khoác chung một cái áo thể chế” Thảo luận tại hội trường, đại biểu Hoàng Văn Cường (đoàn Hà Nội) cho rằng TP.HCM không thể “khoác chung một cái áo thể chế” giống như các địa phương khác trong cả nước. Mà cần có một thể chế riêng rộng hơn, tạo cho TP một khoảng trời riêng để tự do sáng tạo, phát triển. Đại biểu đoàn Hà Nội đưa ra ba điểm cần chỉnh sửa. Thứ nhất, cần loại bỏ những quy định có thể khiến các cơ chế đặc thù không thực hiện được. Ví dụ, ngay khoản đầu tiên đã nêu: HĐND TP được quyền sử dụng ngân sách địa phương để làm nhiều nhiệm vụ nhưng cuối cùng lại thêm cụm từ “tuân thủ theo quy định pháp luật”. Theo ông, nếu quy định như vậy thì các cơ chế đặc thù phía trên không còn ý nghĩa, vì cuối cùng vẫn phải làm theo quy định chung hiện hành. Trong dự thảo hiện có rất nhiều đoạn như vậy, làm giảm hiệu lực của các cơ chế mới. Thứ hai, dự thảo nghị quyết đang liệt kê cụ thể những việc cần phải làm và liệt kê danh sách các dự án cần ưu tiên chiến lược. Ông đề nghị không nên liệt kê cứng các danh mục, chỉ đưa ra nguyên tắc và tiêu chí, còn việc quyết định cụ thể giao cho HĐND TP, tương tự cách xây dựng nghị quyết của Hà Nội. Vấn đề thứ ba, ông đề xuất trong trường hợp cần có các quy định đặc thù khác với pháp luật hiện hành, HĐND TP.HCM được ra nghị quyết và báo cáo Chính phủ để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, báo cáo Quốc hội quyết định tại kỳ họp gần nhất. Cơ chế phải đủ mở, “để trong đủ thông, ngoài đủ thoáng” Cũng như đại biểu Hoàng Văn Cường, đại biểu Dương Khắc Mai (đoàn Lâm Đồng) đánh giá dự thảo nghị quyết lần này đã đưa ra nhiều quy định mở, tạo điều kiện cho cả hai TP được chủ động quyết định và thực hiện nhiều công việc. Tuy nhiên, ở cuối nhiều nội dung lại ghi “thực hiện theo quy định của pháp luật chuyên ngành” như pháp luật về đầu tư hoặc các luật hiện hành khác. Điều này làm mất tính đặc thù, làm giảm ý nghĩa và hiệu quả của cơ chế ưu tiên. Dẫn đến mất nhiều cơ hội bứt phá và làm chậm tiến trình phát triển của TP. Vì vậy, đại biểu đoàn Lâm Đồng đề nghị cần nghiên cứu sửa đổi một cách căn bản, loại bỏ những nội dung đang tạo “điểm thắt” trong quá trình thực hiện Nghị quyết 98. Đặc biệt, Quốc hội đã giao nhiệm vụ hình thành trung tâm tài chính quốc tế tại TP.HCM, nên cơ chế phải đủ mở, “để trong đủ thông, ngoài đủ thoáng” thì mới có thể xây dựng và phát triển được. “Tất nhiên, việc mở rộng cơ chế cũng cần đi kèm với cơ chế giám sát chặt chẽ để mọi hoạt động được kiểm soát và điều chỉnh kịp thời. Khi làm tốt điều này, TP sẽ trở thành nơi thí điểm thể chế, từ đó giúp hoàn thiện và nhân rộng các mô hình phù hợp cho các địa phương khác trong cả nước cùng phát triển” - ông nói.• Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường (TP Hà Nội). Ảnh: QH đầu tư và xây dựng tại từng thời điểm cụ thể. Với các dự án thanh toán bằng quỹ đất, việc đấu giá quyền sử dụng đất hoặc tài sản công là bắt buộc để đảm bảo giá trị đất được xác định theo giá thị trường, tránh thất thoát tài sản nhà nước. Ngoài ra, cần có quy định rõ ràng về thời điểm xác định giá đất nhằm bảo đảm tính chính xác, minh bạch trong quá trình ký kết hợp đồng. Tất cả thông tin về dự án, nhà đầu tư, tổng mức đầu tư, giá trị thanh toán và tiến độ thực hiện cũng cần được công khai rộng rãi để có thể kiểm soát chặt chẽ. Về hiệu quả và trách nhiệm, phải tăng cường cơ chế giám sát, kiểm soát chất lượng công trình, quy định rõ trách nhiệm của nhà đầu tư về tiến độ và chất lượng, đồng thời áp dụng chế tài nghiêm khắc với các trường hợp vi phạm hoặc chậm tiến độ. Cơ quan nhà nước có thể thuê tư vấn kiểm định độc lập để đảm bảo tính khách quan trong giám sát. TS TRẦN QUÝ, Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam: Hai điều chỉnh mang lại “động lực kép” Ngoài việc “chốt” thời điểm tính giá đất, dự thảo sửa đổi NQ98 đề xuất mở rộng phạm vi quỹ đất thanh toán và phân cấp mạnh cho TP.HCM tự chủ thu hồi, giao đất. Hai điều chỉnh này mang lại “động lực kép” cho TP.HCM. Thứ nhất, mở rộng phạm vi quỹ đất thanh toán sẽ là động lực giúp giải quyết điểm nghẽn thanh khoản. Phạm vi quỹ đất thanh toán hiện chủ yếu dựa trên đất do Nhà nước quản lý thuộc diện sắp xếp lại tài sản công, quá hẹp so với quy mô các dự án hạ tầng chiến lược. Khi cho phép bổ sung các khu đất thuộc diện thu hồi theo Luật Đất đai hoặc TP.HCM cần thể chế riêng để sáng tạo, bứt phá Nhiều đại biểu đề nghị cần nghiên cứu sửa đổi một cách căn bản, loại bỏ và TP.HCM cần có một thể chế riêng rộng hơn để tự do sáng tạo, phát triển. Nhìn lại những hoạt động trong hai kỳ họp gần đây có thể thấy Quốc hội đang cởi mở và trao cơ hội về cách vận hành một mô hình phát triển mới cho cả nước. Thực tế cũng ít nơi nào cảm nhận rõ nhu cầu đổi mới thể chế như TP.HCM với hơn 14 triệu dân, nơi bất kỳ điểm nghẽn nào từ đất đai, quy hoạch, thủ tục đều có thể tác động ngay đến sản xuất, việc làm, tâm lý của doanh nghiệp và đời sống của người dân. Tuy nhiên, theo tôi, Nghị quyết 98 không chỉ là một cơ chế đặc thù. Đây chính là bài kiểm tra về năng lực thực thi của bộ máy: Quốc hội đã nhận diện nhưng có đủ tự tin để giao quyền hay không và địa phương có đủ bản lĩnh để nhận trách nhiệm và giải trình hay không. Nếu thành công liệu chúng ta có thể nhân rộng tinh thần phân quyền ấy ra các đô thị lớn trong tương lai hay không? Trao quyền không phải để TP đứng ngoài hay làm khác luật, mà để luật đi vào cuộc sống nhanh hơn, đúng hơn và tạo ra ít lãng phí cơ hội hơn. TP với độ “phức tạp” của mình, chính là nơi để Quốc hội đo được sức sống của các đạo luật, thấy được đâu là điểm hợp lý, đâu là điểm cần sửa. Trong ý nghĩa đó, Nghị quyết 98 không chỉ giúp TP tháo gỡ điểm nghẽn khó khăn hiện hữu, mà còn giúp Quốc hội hoàn thiện thể chế, hệ thống pháp luật theo cách thực chất bằng trải nghiệm và bài học từ thực tiễn. Nếu cơ chế được gia cố đủ mạnh, TP sẽ vận hành hiệu quả và mở ra một thị trường khổng lồ cho hàng hóa, dịch vụ, nông sản và công nghiệp phụ trợ của rất nhiều tỉnh, thành; tạo công ăn việc làm cho hàng triệu lao động từ mọi miền đất nước; đồng thời tạo ra năng lực cạnh tranh mới cho cả vùng Đông Nam Bộ, Tây Nguyên và ĐBSCL. Vì vậy, trao quyền cho TP không phải là “cho thêm”, mà là trao thêm một động cơ tăng trưởng cho đất nước. Một quốc gia muốn mạnh không thể chỉ dựa vào vài ngành, mà phải dựa vào không gian phát triển có khả năng vật chất - và TP chính là một trong những không gian như vậy. Nếu nhìn dài hạn hơn, Nghị quyết 98 đổi mới chính là một bước chuẩn bị thực tiễn quan trọng để Quốc hội tiến tới xây dựng luật cho siêu đô thị trong tương lai. Sự phát triển của một siêu đô thị không chỉ quyết định tương lai của một địa phương mà còn định hình tương lai của cả một nền kinh tế. TP sẵn sàng đi trước nếu điều đó là điều đất nước cần và Quốc hội cho phép. Đại biểu Quốc hội PHẠM TRỌNG NHÂN Tiêu điểm Việc phân cấp mạnh mẽ cho TP.HCM quyền chủ động thu hồi và giao đất trực tiếp cho các dự án BT như trong dự thảo có thể xem là“chìa khóa thể chế”giúp khơi thông ách tắc dự án BT kéo dài suốt nhiều năm qua. kết hợp các nguồn đất khác, TP.HCM có thể hình thành “giỏ tài sản” đối ứng đủ lớn để thanh toán các dự án hạ tầng lớn, các trục giao thông huyết mạch. Khi có nguồn đất đối ứng, các hợp đồng BT đang bế tắc có thể chuyển trạng thái từ “tài sản kẹt” sang “tài sản có tính thanh khoản”, giúp ngân hàng và nhà đầu tư định giá lại rủi ro, mở khóa dòng vốn đang chờ đợi tín hiệu chắc chắn về tài sản bảo đảm. Thứ hai, phân cấp mạnh thẩm quyền thu hồi và giao/ cho thuê đất trực tiếp sẽ giúp TP giảm chi phí giao dịch và chi phí vốn. Trong kinh tế dự án, mỗi tháng chậm trễ làm tăng lãi vay, giảm suất sinh lời nội tại. Khi rút ngắn quy trình, thời gian vòng đời phê duyệt dự án giảm đáng kể, chi phí vốn hạ, xác suất hoàn vốn tăng. Ở cấp hệ thống, thủ tục gọn giúp tạo “tín hiệu chính sách” tích cực, làm giảm mức rủi ro mà các tổ chức tài chính yêu cầu, từ đó khơi thông dòng vốn ngoài ngân sách. Với các dự án hạ tầng, tác động này có tính bội số: Thời gian rút ngắn không chỉ cắt giảm lãi vay mà còn đẩy nhanh hiệu lực kinh tế - xã hội của công trình, tạo thêm nguồn thu ngân sách gián tiếp từ tăng trưởng. Tuy nhiên, một vấn đề quan trọng là cần “thiết kế” rào chắn nhằm phòng ngừa rủi ro như tiêu chí lựa chọn khu đất thanh toán phải rõ ràng; phương pháp xác định giá trị đất phải tuân thủ chuẩn mực định giá độc lập và cơ chế giao đất trực tiếp phải được gắn chặt với nghĩa vụ và trách nhiệm. Khi mọi thứ vận hành theo đúng nguyên tắc, TP.HCM vừa có thể gỡ vướng cho dự án BT, vừa bảo đảm kỷ luật tài khóa và niềm tin thị trường. Đây mới là nền tảng để cơ chế đặc thù phát huy hiệu quả trong dài hạn.• vốn và TP.HCM sẵn sàng đi trước nếu đất nước cần, Quốc hội cho phép
4 Thời sự - Thứ Ba 9-12-2025 thoisu@phapluattp.vn TP.HCM thống nhất giới thiệu 55 người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI Ngày 8-12, Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM tổ chức Hội nghị hiệp thương lần thứ nhất, thỏa thuận cơ cấu, thành phần, số lượng người của cơ quan, tổ chức, đơn vị được giới thiệu ứng cử đại biểu Quốc hội (ĐBQH) và HĐND khóa XVI, nhiệm kỳ 2026-2031. Phát biểu tại hội nghị, thay mặt Ban Thường trực Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM, Phó Bí thư Thành ủy - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TP.HCM Nguyễn Phước Lộc đề nghị các ĐB phát huy cao nhất tinh thần trách nhiệm, dân chủ, khách quan, nghiêm túc nghiên cứu, xem xét và thảo luận đối với dự kiến cơ cấu, thành phần, số lượng người được cơ quan, tổ chức, đơn vị ở TP giới thiệu ứng cử ĐBQH khóa XVI trên cơ sở phân bổ của Ủy ban Thường vụ QH và phù hợp với đặc điểm, tình hình thực tế của TP.HCM. Tại hội nghị, các ĐB đã biểu quyết thông qua số lượng người được giới thiệu ứng cử ĐBQH khóa XVI nhiệm kỳ 2026-2031 tại TP.HCM là 55 người; đảm bảo cơ cấu tái cử, ĐB nữ, ĐB trẻ, ĐB là người ngoài Đảng, người tự ứng cử… theo quy định. THANH TUYỀN • Đêm nhạc Trịnh hướng về người dân miền Trung. Ngày 8-12, ban tổ chức thông báo đêm nhạc Trịnh “Hãy yêu nhau đi” sẽ được tổ chức tại TP.HCM vào ngày 14-12, do gia đình cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn phối hợp cùng các đơn vị thực hiện. Chương trình sẽ kêu gọi gây quỹ hỗ trợ người dân miền Trung bị bão lũ, đưa âm nhạc trở thành nhịp cầu lan tỏa tinh thần “lá lành đùm lá rách”. H.NHI • 5 người thương vong sau tai nạn. Ngày 8-12, xã Hoàn Lão (tỉnh Quảng Trị) xác nhận trên địa bàn xảy ra một vụ tai nạn giao thông trên cao tốc Bùng - Vạn Ninh làm hai người tử vong và ba người bị thương. Vụ tai nạn xảy ra giữa ô tô đầu kéo và ô tô tải vào sáng cùng ngày. M.TRƯỜNG Ngày 8-12, Tổng Bí thư Tô Lâm, Bí thư Quân ủy Trung ương, đã đến dự lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang (LLVT) Quân khu 9 (10-12-1945 – 10-12-2025) và đón nhận danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Phát biểu tại lễ kỷ niệm, Tổng Bí thư Tô Lâm biểu dương thành tích LLVT Quân khu 9 đạt được trong 80 năm qua. Tổng Bí thư nhấn mạnh vai trò của đơn vị trong phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo, phòng chống thiên tai, dịch bệnh. Hình ảnh hàng ngàn cán bộ, chiến sĩ Quân khu 9 sát cánh cùng nhân dân chiến đấu và chiến thắng đại dịch COVID-19 đã tỏa sáng phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ thời kỳ mới. Về nhiệm vụ thời gian tới, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu tập trung xây dựng LLVT Quân khu 9 cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại; lấy xây dựng về chính trị làm cơ sở để nâng cao chất lượng tổng hợp và sức mạnh chiến đấu. Bên cạnh đó, Quân khu 9 cần thường xuyên làm tốt công tác dân vận, xây dựng thế trận lòng dân vững chắc, kết hợp chặt chẽ quốc phòng, an ninh với phát triển kinh tế - xã hội. Luôn chủ động, sẵn sàng tham gia giúp nhân dân phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. “Quân khu 9 phải là lực lượng tinh nhuệ, là chỗ dựa tin cậy của nhân dân trên mặt trận này” - Tổng Bí thư nhấn mạnh. Dịp này, thay mặt lãnh đạo Đảng và Nhà nước, Tổng Bí thư Tô Lâm đã trao danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân tặng LLVT Quân khu 9. Sáng cùng ngày, tại TP Cần Thơ, Tổng Bí thư Tô Lâm và đoàn công tác đã đến dâng hoa, dâng hương tại Tượng đài Chiến thắng, Nhà bia tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ và Nhà tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh. HẢI DƯƠNG Ngày 8-12, Ban Tổ chức Trung ương tổ chức Hội nghị toàn quốc tổng kết công tác tổ chức xây dựng Đảng năm 2025 và triển khai nhiệm vụ năm 2026. Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị về nhiệm vụ trong thời gian tới, ông Trần Cẩm Tú, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư, đề nghị ngành tổ chức xây dựng Đảng tập trung tham mưu chuẩn bị nội dung về nhân sự, các điều kiện cần thiết để tổ chức thành công Đại hội XIV của Đảng. Ông nhắc tới nhiệm vụ tiếp tục tham mưu sắp xếp tổ chức bộ máy, trọng tâm là rà soát, sắp xếp tinh gọn các tổ chức bên trong các cơ quan, đơn vị của hệ thống chính trị… Ông Trần Cẩm Tú nhấn mạnh yêu cầu thực hiện tốt chủ trương khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung. Bên cạnh đó, ông cũng lưu ý tăng cường cán bộ cho các địa bàn khó khăn, lĩnh vực trọng yếu; kịp thời thay thế, cho từ chức, miễn nhiệm những cán bộ thiếu trách nhiệm, uy tín thấp, yếu kém về năng lực, về kết quả thực hiện nhiệm vụ mà không chờ hết nhiệm kỳ, hết thời hạn bổ nhiệm… Đ.MINH - N.THẢO Ban Chỉ đạo về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số TP.HCM (gọi là Ban Chỉ đạo TP.HCM) vừa quyết định kiện toàn tiểu ban thực hiện Đề án 204 của Ban Bí thư về chuyển đổi số trong các cơ quan Đảng. Theo đó, tiểu ban thực hiện đề án có 23 thành viên. Trong đó, ông Đặng Minh Thông, Phó Bí thư Thành ủy, Phó Trưởng ban Thường trực Ban Chỉ đạo TP.HCM, làm trưởng tiểu ban. Phó trưởng Tiểu ban thường trực là ông Phạm Hồng Sơn, Chánh Văn phòng Thành ủy, Ủy viên Thường trực Ban Chỉ đạo TP.HCM, cùng 4 phó trưởng tiểu ban và 17 thành viên. • Sáng 8-12, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được chủ trì buổi lễ trao quyết định cán bộ. Tại buổi lễ, ông Nguyễn Bắc Nam, Phó Giám đốc Sở Nội vụ TP.HCM, đã công bố quyết định của UBND TP.HCM về việc bổ nhiệm ông Phạm Văn Nghì làm chánh Thanh tra TP.HCM. T.TUYỀN - L.THOA Tổng Bí thư Tô Lâm cùng các đại biểu đến dự lễ kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Lực lượng vũ trang Quân khu 9. Ảnh: HD Thủ tướng Phạm Minh Chính và Thủ tướng Campuchia dự khai trương cửa khẩu quốc tế Tân Nam - Meun Chey Ngày 8-12, dưới sự đồng chủ trì của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam Phạm Minh Chính cùng Thủ tướng Vương quốc Campuchia Hun Manet, chính quyền tỉnh Tây Ninh và tỉnh Prey Veng đã long trọng khai trương cặp cửa khẩu quốc tế Tân Nam - Meun Chey. Sự kiện đánh dấu bước đi quan trọng trong việc hình thành trục giao thương mới giữa hai nền kinh tế, góp phần hoàn thiện mạng lưới cửa khẩu, logistics và kết nối liên vận trên toàn tuyến biên giới Việt Nam - Campuchia. Thủ tướng Phạm Minh Chính khẳng định lễ khai trương mở ra “cánh cửa giao thương mới” và tăng thêm một “nhịp cầu hữu nghị” giữa hai dân tộc. Việc khai trương cửa khẩu mới đã mở ra cơ hội mới, đặc biệt là phục vụ tăng trưởng nhanh, bền vững, mang lại hạnh phúc, ấm no cho nhân dân khu vực biên giới và thịnh vượng chung cho hai nước. Thủ tướng đề nghị hai bên tập trung “5 tăng cường” gồm: Phối hợp quản lý biên giới; đơn giản hóa thủ tục, số hóa thông quan; kết nối hạ tầng kinh tế biên mậu; liên kết vùng và hợp tác địa phương; tăng vai trò doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng. Thủ tướng kỳ vọng sự hợp tác này sẽ thúc đẩy hai nước hoàn tất phân giới cắm mốc đối với 16% đoạn biên giới còn lại và hướng đến mục tiêu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt 20 tỉ USD trong những năm tới. Thủ tướng Hun Manet đánh giá lễ khánh thành là minh chứng cho mối quan hệ mật thiết, bền chặt giữa Campuchia và Việt Nam. Theo ông, việc chính thức vận hành cửa khẩu cùng hệ thống hạ tầng hỗ trợ sẽ thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao phúc lợi người dân hai nước, đặc biệt tại Tây Ninh và Prey Veng. HUỲNH DU TP.HCM tổ chức 4 điểm bắn pháo hoa đón năm mới 2026 Ngày 8-12, UBND TP.HCM ban hành kế hoạch tổ chức các hoạt động đón chào năm mới 2026 tại TP.HCM. Theo đó, chương trình bắn pháo hoa nghệ thuật sẽ diễn ra từ 0 giờ 0 phút đến 0 giờ 15 phút ngày 1-1-2026. Điểm bắn pháo hoa tầm cao được tổ chức ở khu vực đầu đường hầm sông Sài Gòn, phường An Khánh; khu trung tâm TP mới, phường Bình Dương và Quảng trường Tam Thắng, phường Vũng Tàu. Điểm bắn pháo hoa tầm thấp tại Công viên Văn hóa Đầm Sen, phường Bình Thới. Bên cạnh đó, TP.HCM cũng tổ chức các chương trình văn hóa, nghệ thuật đón chào năm mới 2026, trong đó có chương trình đón chào năm mới 2026 (countdown) diễn ra vào đêm 31-12-2025 tại khu vực đi bộ đường Nguyễn Huệ, phường Sài Gòn. LÊ THOA Ngày 19-12 khởi công metro Bến Thành - Cần Giờ UBND TP.HCM vừa có quyết định chấp thuận chủ trương đầu tư đồng thời chấp thuận nhà đầu tư dự án tuyến đường sắt Bến Thành - Cần Giờ. Theo đó, UBND TP chấp thuận giao Công ty CP Đầu tư và Phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed là nhà đầu tư dự án. Dự án được xây đường đôi, khổ 1.435 mm, chiều dài tuyến chính khoảng 54,062 km, tốc độ thiết kế 350 km/giờ. Theo đó, tiến độ thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng bắt đầu từ quý IV-2025; tiến độ xây dựng cơ bản và đưa công trình vào hoạt động hoặc khai thác vận hành là 30 tháng kể từ ngày được cơ quan có thẩm quyền quyết định giao đất, đảm bảo thời gian khai thác vận hành trong năm 2028 (không bao gồm bốn ga giai đoạn 2). Dự kiến dự án sẽ chính thức khởi công vào ngày 19-12. NHƯ NGỌC ĐT cung cấp thông tin nóng: 0982.000.333, (028) 39919613 Tổng Bí thư Tô Lâm: Quân khu 9 phải là chỗ dựa tin cậy của nhân dân Kịp thời thay thế, cho từ chức, miễn nhiệm cán bộ năng lực yếu kém Phó Bí thư Thành ủy TP.HCM Đặng Minh Thông nhận thêm nhiệm vụ Tin vắ n
5 Thời sự - Thứ Ba 9-12-2025 thoisu@phapluattp.vn LÊ THOA thực hiện Dự kiến ngày mai (10-12), Quốc hội (QH) sẽ biểu quyết thông qua dự Luật Viên chức (sửa đổi). Những nội dung mới liên quan tuyển dụng, sử dụng và đánh giá nhân sự khu vực công đề ra tại dự luật được đánh giá là một trong những bước cải cách quan trọng đối với đội ngũ viên chức. TS Nguyễn Đình Thái (ảnh), chuyên gia quản lý công, ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), kỳ vọng trong 10 năm tới, cả nước sẽ xây dựng được đội ngũ viên chức tinh gọn, chuyên nghiệp, liêm chính, hiệu quả. Đồng thời, nâng cao chất lượng dịch vụ công và hình thành cơ chế quản lý nhân lực công hiện đại, tiệm cận các nước tiên tiến trong khu vực. Liên thông nguồn lực công và tư . Phóng viên: Thưa ông, dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi) trình QH lần này có những điểm gì đổi mới đáng chú ý? + TS Nguyễn Đình Thái: Dự thảo Luật Viên chức sửa đổi lần này có nhiều điểm đổi mới mang tính đột phá, phù hợp với xu hướng phát triển và yêu cầu đổi mới, hướng đến xây dựng đội ngũ viên chức chuyên nghiệp, năng động, sáng tạo. Trong đó, cơ chế liên thông nguồn nhân lực giữa khu vực công và tư là điểm đổi mới rất quan trọng, mở ra cơ hội để viên chức có thể tham gia hoạt động nghề nghiệp linh hoạt hơn, được ký hợp đồng lao động hoặc dịch vụ với các tổ chức khác, đặc biệt được góp vốn, tham gia quản lý doanh nghiệp ngoài công lập. Điều này tạo điều kiện thu hút và giữ chân nhân tài, khuyến khích viên chức phát huy tối đa năng lực. Dự thảo luật đặc biệt nhấn mạnh việc khuyến khích, bảo vệ viên chức “dám nghĩ, dám làm, dám đột phá, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung”. Có quy định rõ ràng về loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm đối với viên chức thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo được cấp có thẩm quyền cho phép. Đây là điểm rất tích cực để tháo gỡ tâm lý e ngại, ngại rủi ro trong đội ngũ viên chức. Song song đó, cho phép đơn vị được chủ động hơn trong ký hợp đồng lao động, hợp đồng dịch vụ với chuyên gia, nhà khoa học có trình độ cao, kể cả người nước ngoài; ưu tiên thu hút nhân lực trong các lĩnh vực then chốt như khoa học công nghệ, chuyển đổi số, y tế, giáo dục. Ngoài ra, quy định rõ hơn việc đánh giá viên chức phải định lượng được, gắn với vị trí việc làm và kết quả công việc, làm cơ sở để thực hiện chế độ tiền lương, thưởng một cách công bằng, minh bạch hơn. . Việc cho phép viên chức được ký hợp đồng làm việc với đơn vị khác được nhiều người ủng hộ nhưng cũng lo ngại về tình trạng “chân trong, chân ngoài”? + Đây là một trong những nội dung có quan điểm khác nhau trong dự thảo luật. Về mặt tích cực, dự thảo luật phù hợp với xu hướng phát triển nghề nghiệp hiện đại. Trên thế giới, xu hướng “portfolio career” (làm nhiều công việc song song) đang ngày càng phổ biến, đặc biệt trong các ngành tri thức. Một bác sĩ giỏi, một giảng viên xuất sắc, một chuyên gia công nghệ... có thể đóng góp cho nhiều tổ chức khác nhau, tạo sự tích cực cho xã hội. Theo Điều 13 của dự thảo, viên chức được “ký hợp đồng lao động hoặc hợp đồng dịch vụ với cơ quan, tổ chức, đơn vị khác nếu không trái với thỏa thuận tại hợp đồng làm việc và pháp luật không cấm” cho thấy sự cởi mở và tiến bộ. Đây cũng là quy định tạo động lực và thu nhập hợp pháp cho viên chức, giúp tối ưu hóa nguồn lực xã hội. Bởi nhiều đơn vị có thể không đủ điều kiện tuyển dụng chính thức các chuyên gia đầu ngành nhưng lại có nhu cầu về chuyên môn đó… Dù vậy, tình trạng “chân trong, chân ngoài” dẫn đến sao nhãng nhiệm vụ chính được xem là lo ngại lớn nhất. Nếu viên chức dành quá nhiều thời gian, công sức cho công việc bên ngoài, nhiệm vụ tại đơn vị chính sẽ bị ảnh hưởng. Lo ngại kế tiếp là xung đột lợi ích. Trong một số trường hợp, viên chức có thể lợi dụng vị trí, thông tin, mối quan hệ từ đơn vị chính để phục vụ công việc bên ngoài, gây thiệt hại cho đơn vị công lập hoặc tạo lợi thế không lành mạnh trong cạnh tranh… Tuy nhiên, chúng ta cần Các ứng viên tham dự kỳ thi tuyển viên chức ngành giáo dục do Sở GD&ĐT TP.HCM tổ chức. Ảnh: NGUYỄN QUYÊN Đổi mới tư duy quản lý từ “quản người” sang “quản công việc” Theo chuyên gia, cần đổi mới tư duy quản lý từ “quản người” sang “quản công việc”, cải cách tuyển dụng theo hướng tăng tính linh hoạt trong sử dụng, điều động… viên chức. ủng hộ quan điểm làm luật theo hướng tích cực, tiến bộ, không nên không quản được thì cấm. Thiết kế ba vùng “đỏ - vàng - xanh” . Nếu quy định trên được thông qua, Nhà nước cần thiết kế ràng buộc pháp lý ra sao để vừa khuyến khích viên chức phát huy năng lực, vừa bảo đảm kỷ luật? + Đây là điều then chốt và để trả lời câu hỏi này, tôi đề xuất một “hệ thống pháp lý ba lớp” bao gồm nguyên tắc đỏ (cấm tuyệt đối), nguyên tắc vàng (cho phép có điều kiện) và nguyên tắc xanh (khuyến khích), kèm theo là cơ chế giám sát và chế tài xử lý. Tất nhiên, cần có thời gian để cụ thể hóa các lớp pháp lý này trong nghị định. Trong đó, nguyên tắc đỏ quy định những nhóm đối tượng không được làm thêm, như viên chức giữ chức vụ lãnh đạo chủ chốt; người làm công tác tài chính, kế toán, thủ quỹ, mua sắm, đấu thầu, thanh tra, kiểm tra… Ngoài ra cũng cần quy định cấm theo nội dung công việc, như không được làm cho đơn vị có quan hệ cạnh tranh trực tiếp với đơn vị chính; không làm cho đơn vị mà họ có chức năng thanh tra, kiểm tra hoặc cấp phép; không sử dụng thông tin nội bộ, bí mật nghề nghiệp hoặc cơ sở vật chất của đơn vị cho công việc bên ngoài... Lớp nguyên tắc vàng là khu vực được phép nhưng phải tuân thủ các điều kiện chặt chẽ và linh hoạt. Trong đó, đặc biệt phải có quy trình rõ ràng như đăng ký trước khi thực hiện, thẩm định và phê duyệt trong thời hạn cụ thể, công khai danh sách viên chức được phép làm thêm để tạo cơ chế giám sát nội bộ và theo dõi, báo cáo định kỳ nhằm kiểm soát tác động đến nhiệm vụ chính. Lớp nguyên tắc xanh là khu vực khuyến khích đặc biệt dành cho những trường hợp nên được tạo điều kiện thuận lợi. Đó có thể là các chuyên gia đầu ngành như giáo sư, phó giáo sư, bác sĩ chuyên khoa II, nghệ sĩ nhân dân; viên chức trong các lĩnh vực khan hiếm như công nghệ số, AI, sinh học phân tử… . Từ góc nhìn chuyên gia, ông có đề xuất, khuyến nghị nào để Luật Viên chức (sửa đổi) thực sự tạo đột phá về chất lượng nhân lực khu vực công? + Theo tôi, chúng ta phải có hàng loạt giải pháp. Cụ thể, đổi mới tư duy quản lý từ “quản người” sang “quản công việc”, cải cách tuyển dụng theo hướng đánh giá năng lực thực thay cho thi cử nặng tính hình thức, tăng tính linh hoạt trong sử dụng, điều động, luân chuyển, cải cách công tác đánh giá theo hướng khách quan, gắn với hệ quả rõ ràng. Đồng thời, đầu tư mạnh cho đào tạo và phát triển nghề nghiệp suốt đời, đổi mới chế độ lương, thưởng dựa trên hiệu suất và tăng quyền tự chủ, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong quản lý, đào tạo và đánh giá… Tuy nhiên, trên hết, tôi muốn nhấn mạnh ba thông điệp quan trọng. Thứ nhất, cải cách đội ngũ viên chức không phải là cắt giảm đơn thuần, mà là thực hiện đồng thời “giảm số lượng, tăng chất lượng, nâng đãi ngộ”, một bài toán ba chiều đòi hỏi sự cân bằng và quyết tâm cao. Thứ hai, thành công của luật không phụ thuộc vào câu chữ mà phụ thuộc vào thực thi. Chúng ta đã có nhiều luật tốt nhưng thực thi yếu, lần này phải khắc phục triệt để tình trạng đó. Thứ ba là sự tham gia của toàn bộ đội ngũ kèm theo giám sát, đánh giá, góp ý của doanh nghiệp, tổ chức xã hội… . Xin cảm ơn ông.• “Tôi đề xuất một “hệ thống pháp lý ba lớp” gồm các nguyên tắc đỏ - vàng - xanh kèm theo là cơ chế giám sát và chế tài xử lý để quản lý viên chức làm thêm.” TS Nguyễn Đình Thái Dự thảo Luật Viên chức sửa đổi thay đổi căn cứ tuyển dụng từ“chức danh nghề nghiệp”sang“vị trí việc làm, quỹ lương và nguồn thu hợp pháp”, thể hiện ba tinh thần cải cách quan trọng. Đây là thay đổi mang tính cốt lõi, đánh vào điểm hạn chế trong cơ chế quản lý viên chức trước đây. Một là chuyển từ “định biên” sang “định vị trí”. Thay vì bị gò bó bởi chức danh, đơn vị thì giờ được xác định rõ cần làm những công việc gì, năng lực ra sao? Đây là cách tiếp cận theo năng lực thực sự, đảm bảo tuyển đúng người, đúng việc. Hai là gắn tuyển dụng với nguồn tài chính thực tế. Việc cho phép sử dụng “nguồn thu hợp pháp khác” của đơn vị tạo động lực cho các đơn vị tự chủ, tự chủ đến đâu thì được quyền quyết định đến đó. Ba là tăng cường tự chủ và trách nhiệm giải trình. Khi đơn vị được chủ động hơn trong tuyển dụng dựa trên nhu cầu và nguồn lực thực tế, họ phải chịu trách nhiệm cao hơn về kết quả, phải tự cân đối giữa nhu cầu công việc và khả năng tài chính. Tuy nhiên, để thay đổi này thực sự phát huy hiệu quả, chúng ta phải xây dựng được bản mô tả vị trí việc làm chi tiết, khung năng lực chuẩn cho từng vị trí, cơ chế đánh giá năng lực khách quan và nâng cao năng lực quản trị nguồn nhân lực của người đứng đầu các đơn vị. TS NGUYỄN ĐÌNH THÁI Chuyển từ “định biên” sang “định vị trí”
6 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Ba 9-12-2025 phapluat@phapluattp.vn Thẩm phán tòa án chuyên biệt: năng lực và yêu cầu hội nhập Tòa án chuyên biệt tại trung tâm tài chính đặt ra những thách thức lớn về năng lực xét xử quốc tế với đội ngũ thẩm phán Việt Nam hiện nay. PGS-TS TRẦN VIỆT DŨNG, PhóHiệutrưởngTrườngĐHLuậtTP.HCM Sự ra đời của tòa án chuyên biệt tại trung tâm tài chính (TTTC) quốc tế (IFC) đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong tiến trình cải cách tư pháp và chiến lược hội nhập sâu rộng của Việt Nam vào thị trường tài chính toàn cầu. Để đảm bảo sự vận hành hiệu quả của IFC, Quốc hội đang xem xét ban hành Luật Tòa án chuyên biệt tại IFC. Khác với mô hình tòa án truyền thống, tòa án chuyên biệt được thiết kế nhằm giải quyết các tranh chấp đầu tư - kinh doanh quốc tế có tính chất phức tạp cao, với những chuẩn mực hoàn toàn mới về ngôn ngữ xét xử, pháp luật áp dụng, kỹ thuật tố tụng và đặc biệt là chất lượng đội ngũ thẩm phán. Thế nên vấn đề đặt ra không chỉ là “có thành lập hay không”, mà quan trọng hơn là thẩm phán Việt Nam hiện nay đã sẵn sàng cho vai trò này hay chưa; cần một lộ trình đào tạo như thế nào và nguồn nhân lực bổ sung ngoài hệ thống tòa án được đánh giá ra sao. Khoảng cách giữa yêu cầu và năng lực hiện tại Một trong những yêu cầu mang tính đột phá của tòa án chuyên biệt là cho phép áp dụng luật nội dung là pháp luật nước ngoài (dự kiến chủ yếu sẽ là pháp luật Anh vốn là các quy tắc pháp lý phổ biến trong hoạt động tài chính quốc tế). Bên cạnh đó, dự luật cũng cho phép các bên tranh chấp sử dụng tiếng Anh là ngôn ngữ cho thủ tục tố tụng. Bản án, quyết định của tòa án có thể được ban hành bằng tiếng Anh hoặc song ngữ Anh - Việt. Điều này phản ánh đúng chuẩn mực tại các TTTC lớn như Singapore, Hong Kong hay Dubai, nơi mà tiếng Anh là ngôn ngữ “tư pháp - thương mại” mặc định. Nhưng điều này cũng sẽ tạo ra những thách thức lớn đối với việc xây dựng và cấu trúc nhân sự cho tòa chuyên biệt tại IFC. Chưa bàn tới vấn đề kiến thức pháp luật, ngôn ngữ sẽ là rào cản lớn đầu tiên. Thực tiễn tại Việt Nam cho thấy, đa số thẩm phán hiện nay chưa đủ năng lực để xét xử độc lập bằng tiếng Anh chuyên ngành. Việc đọc hiểu văn bản pháp lý nước ngoài, hợp đồng tài chính quốc tế, báo cáo chuyên gia, hay trực tiếp điều hành tranh tụng bằng tiếng Anh vẫn là thách thức lớn. Đây không chỉ là câu chuyện ngoại ngữ thông thường, mà là năng lực tiếng Anh pháp lý (Legal English) ở trình độ rất cao của thẩm phán. Mặc dù vậy, thách thức cốt lõi vẫn là nền tảng kiến thức pháp luật của các thẩm phán. Việt Nam là quốc gia theo hệ thống dân luật (Civil Law), nơi thẩm phán chủ yếu xét xử dựa trên luật thành văn nên thường không có những nền tảng kiến thức cần thiết về hệ thống thông luật Anh (English Common Law). Điều này kéo theo sự khác biệt căn bản về tư duy pháp lý: Vai trò của án lệ, kỹ thuật lập luận, phương thức tranh tụng, cách sử dụng và đánh giá chứng cứ, đặc biệt là chứng cứ chuyên gia. Đối với nhiều thẩm phán Việt Nam, việc tiếp cận án lệ, phân tích những nhận định pháp lý mang tính quyết định trong bản án, có giá trị tạo thành án lệ (ratio decidendi) hay điều hành đối chất (cross-examination) vẫn còn rất mới mẻ. Một thách thức đáng kể khác là kinh nghiệm thực tiễn trong lĩnh vực tài chính - đầu tư quốc tế. Các tranh chấp tại IFC không dừng lại ở những hợp đồng thương mại thông thường, mà mở rộng sang lĩnh vực tài chính phái sinh, quỹ đầu tư, cấu trúc offshore, fintech, tài sản số, M&A xuyên biên giới... Trong khi đó, thực tiễn xét xử hiện nay của phần lớn thẩm phán Việt Nam vẫn chủ yếu xoay quanh tranh chấp dân sự - kinh doanh nội địa, ít tiếp cận các cấu trúc pháp lý - tài chính quốc tế phức tạp. Lộ trình đào tạo: Từ chuyển hóa đến hội nhập Để có lời giải cho bài toán trên, Việt Nam sẽ cần phải có một chiến lược và lộ trình phát triển đội ngũ thẩm phán cho tòa án chuyên biệt một cách bài bản. Chúng ta không thể kỳ vọng chỉ trong vài năm, hệ thống có thể tạo ra ngay một đội ngũ thẩm phán đạt chuẩn quốc tế. Lộ trình hợp lý cần được chia thành ba giai đoạn và kéo dài ít nhất 5-6 năm, với sự đầu tư nghiêm túc của Nhà nước và sự tham gia của các đối tác quốc tế. Lộ trình sẽ có thể chia thành ba giai đoạn: Giai đoạn 1 - đào tạo nền tảng (khoảng ba năm đầu) tập trung vào hai trụ cột: Ngoại ngữ và hệ thống pháp luật so sánh. Thẩm phán dự nguồn cần được đào tạo chuyên sâu về tiếng Anh pháp lý, đồng thời được trang bị kiến thức nền tảng về Common Law, pháp luật hợp đồng quốc tế, trọng tài thương mại, kỹ thuật xét xử bằng án lệ và kiến thức cơ bản về tài chính. Họ có thể được đào tạo trong khuôn khổ các chương trình liên kết đào tạo chuyên sâu của các cơ sở đào tạo luật uy tín của Việt Nam. Hiện tại, Trường ĐH Luật TP.HCM đã và đang xây dựng một số chương trình đạo ngắn hạn về pháp luật thương mại quốc tế với các trường luật uy tín của Úc, New Zealand, Anh, Singapore. Nếu có sự đặt hàng của TAND Tối cao hoặc của Nhà nước, Trường ĐH Luật TP.HCM có thể xây dựng một chương trình thiết kế chuyên biệt cho thẩm phán tòa án chuyên biệt của IFC. Các luật sư mong muốn củng cố kiến thức để tham gia vào thủ tục tố tụng tài tòa án chuyên biệt cũng có thể tham dự các khóa học này. Các thẩm phán tại tòa án chuyên biệt, trong quá trình học cũng cần được tích lũy kiến thức thông qua các chương trình thực hành: (i) Tham gia thực hành các phiên tòa giả định, mô phỏng tranh tụng, điều hành đối chất, xử lý chứng cứ chuyên gia, xét xử (có thể thực hành trực tiếp hoặc trực tuyến) và tham gia các chuyến kiến tập (field study) để quan sát xét xử tại các phiên tòa của tòa án thương mại quốc tế tại Singapore, Hong Kong, tòa án tại IFC Dubai để hình thành tư duy tư pháp về tài chính quốc tế. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để họ hiểu và thẩm thấu khái niệm và tư duy của hệ thống tòa án tại IFC. Giai đoạn 2 - đào tạo chuyên sâu bằng thực tiễn (3-4 năm tiếp theo) là giai đoạn “chuyển hóa”. Ở giai đoạn này, thẩm phán không chỉ học lý thuyết mà phải tham gia các phiên tòa với vai trò thẩm phán “cánh gà” trong các vụ tranh chấp thực tế tại tòa án chuyên biệt để tích lũy kinh nghiệm. Họ sẽ làm việc cùng với các thẩm phán có chuyên môn sâu về thông luật để học hỏi và tích lũy kiến thức thực tiễn từ các chuyên gia này. Giai đoạn 3 - hội nhập hoàn toàn là khi thẩm phán Việt Nam có thể đảm nhiệm vai trò chủ tọa chính trong các vụ tranh chấp quốc tế phức tạp, áp dụng án lệ, sử dụng thành thạo tiếng Anh, điều hành tố tụng điện tử và tham gia mạng lưới thẩm phán IFC quốc tế. Ở giai đoạn này, thẩm phán không chỉ là người học hỏi, mà còn là chủ thể đóng góp vào sự phát triển của thông lệ tư pháp khu vực. Giải bài toán nhân lực cho tòa án chuyên biệt Một điểm tiến bộ quan trọng của dự thảo Luật Tòa án chuyên biệt là mở rộng nguồn bổ nhiệm thẩm phán, không chỉ từ hệ thống tòa án mà còn từ luật sư, trọng tài viên, giảng viên ĐH có kinh nghiệm trong lĩnh vực kinh tế thương mại. Cách tiếp cận này hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế và phản ánh tư duy “mở” trong xây dựng thiết chế tư pháp mới. Giải pháp xây dựng HĐXX hỗn hợp, kết hợp giữa thẩm phán xuất thân từ tòa án, luật sư, trọng tài viên và giảng viên ĐH có uy tín sẽ là một giải pháp thực dụng và hiệu quả trong điều kiện hiện nay của Việt Nam. Trong ngắn hạn, tòa án cần có các thẩm phán uy tín từ các quốc gia thuộc hệ thống thông luật. Có thể tìm hiểu cân nhắc mời một số thẩm phán cao cấp của Anh, Úc, Singapore đã về hưu, có uy tín quốc tế, tham gia xét xử trực tiếp tại tòa án chuyên biệt theo vụ việc. Họ sẽ hướng dẫn nghiệp vụ cho thẩm phán Việt Nam và tham gia xây dựng án lệ và chuẩn mực xét xử. Đây là mô hình đã được Dubai, Astana và trước đó là Singapore vận dụng rất thành công. Việc mời các thẩm phán “huyền thoại” của hệ thống thông luật tham gia không chỉ mang lại kinh nghiệm xét xử đỉnh cao, mà còn tạo ra “hiệu ứng tín nhiệm quốc tế” ngay từ giai đoạn khởi động IFC Việt Nam. Đối với nhà đầu tư, việc thấy tên tuổi các thẩm phán Anh - Úc - Singapore trong HĐXX có ý nghĩa không kém gì các ưu đãi thuế hay hạ tầng. Về phía Việt Nam, đây chính là con đường học nghề tư pháp nhanh nhất và hiệu quả nhất: Học trực tiếp từ những người Quốc hội thảo luận về dự án Luật Tòa án chuyên biệt tại trung tâm tài chính quốc tế. Ảnh: QH Việt Nam cần có chiến lược xây dựng một “thế hệ thẩm phán mới” để có thể vận hành thành công tòa án chuyên biệt tại trung tâm tài chính quốc tế.
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==