6 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Tư 14-1-2026 Dấu hiệu này có thể là tên địa danh hoặc dấu hiệu chứa yếu tố địa danh, được thể hiện bằng chữ, hình ảnh hoặc hình thức thể hiện khác, miễn là có khả năng giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có xuất xứ từ một vùng địa lý nhất định. Khi đã được Nhà nước bảo hộ, chỉ dẫn địa lý trở thành tài sản trí tuệ chung, không thuộc riêng một cá nhân hay doanh nghiệp, mà được quản lý và sử dụng theo quy chế do cơ quan có thẩm quyền ban hành. Điểm cốt lõi của chỉ dẫn địa lý nằm ở chức năng “chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm”. Khác với nhãn hiệu dùng để phân biệt hàng hóa của các chủ thể kinh doanh khác nhau, chỉ dẫn địa lý nhằm khẳng định nơi sản phẩm được hình thành và gắn bó. Nguồn gốc địa lý ở đây không chỉ là địa điểm sản xuất thuần túy, mà còn là tổng hòa các yếu tố tự nhiên và yếu tố con người của vùng đó, như điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng, nguồn nước, tập quán sản xuất, kỹ năng và kinh nghiệm truyền thống. Chính những yếu tố này tạo nên danh tiếng, chất lượng hoặc đặc tính riêng biệt của sản phẩm. Có thể kể đến bưởi Đoan Hùng, nước mắm Phú Quốc, chè Shan tuyết Mộc Châu, thanh long Bình Thuận, vải thiều Thanh Hà, cam Vinh, vải thiều Lục Ngạn, xoài cát Hòa Lộc… Theo luật sư Vũ Duy Nam, pháp luật cho phép chỉ dẫn địa lý gắn với khu vực nhỏ như một xã, phường hoặc rộng như một vùng tỉnh, thậm chí một quốc gia, không phải để nới lỏng điều kiện bảo hộ, mà để phù hợp với thực tiễn sản xuất. Tuy nhiên, dù phạm vi rộng hay hẹp, yếu tố bắt buộc vẫn là phải chứng minh được rằng chính vùng địa lý cụ thể đó đã tạo ra những đặc điểm riêng có cho sản phẩm, đồng thời không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng về nguồn gốc thực sự của hàng hóa. Điều 79 Luật SHTT xác định điều kiện để chỉ dẫn địa lý được bảo hộ là sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý phải có danh tiếng, chất lượng hoặc đặc tính chủ yếu do điều kiện địa lý của khu vực đó quyết định. Như vậy, có thể hiểu một cách giản dị rằng: Chỉ dẫn địa lý không chỉ là “tên gọi cho hay”, mà là tên địa danh được pháp luật ghi nhận, gắn chặt với một vùng địa lý xác định và được dùng để bảo đảm cho người tiêu dùng biết chính xác sản phẩm đó xuất phát từ đâu, có chất lượng đặc thù do điều kiện tự nhiên hoặc yếu tố con người của vùng đó tạo nên. Nút thắt pháp lý từ địa danh hành chính Cũng theo luật sư Nam, để được bảo hộ, pháp luật đòi hỏi phải xác định rõ ràng và hợp pháp vùng địa lý mang chỉ dẫn. Yêu cầu này được hướng dẫn cụ thể tại Điều 106 Luật SHTT. Theo đó, hồ sơ đăng ký chỉ dẫn địa lý phải có bản mô tả chỉ dẫn địa lý; bản đồ khu vực địa lý tương ứng; các tài liệu chứng minh mối liên hệ giữa chất lượng, danh tiếng của sản phẩm với điều kiện địa lý của khu vực mang chỉ dẫn. Chính điểm này là “nút thắt pháp lý” trong vụ việc tôm Bình Thuận. Việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý không thể dựa trên cách gọi quen thuộc trong đời sống xã hội, mà phải dựa trên địa danh hành chính được pháp luật công nhận tại thời điểm lập hồ sơ. Khi tên gọi hoặc ranh giới đơn vị hành chính có sự thay đổi, sáp nhập, điều chỉnh theo quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền thì việc tiếp tục sử dụng tên địa danh cũ để đăng ký chỉ dẫn địa lý sẽ không còn đáp ứng yêu cầu pháp lý về tính xác định của khu vực địa lý. “Nói cách khác, dù tôm Bình Thuận là một sản phẩm có danh tiếng thực tế nhưng khi địa danh Bình Thuận không còn phù hợp về mặt pháp lý để xác định ranh giới địa lý theo yêu cầu của Luật SHTT thì cơ quan quản lý buộc Như báo Pháp Luật TP.HCM đã đưa tin, dự án đăng ký bảo hộ, chỉ dẫn địa lý cho tôm Bình Thuận đã phải tạm dừng do địa danh “Bình Thuận” không còn phù hợp để xác định vùng địa lý theo quy định hiện hành. Chỉ dẫn địa lý không chỉ là tên gọi quen miệng Luật sư Vũ Duy Nam, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết theo quy định của Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT), “chỉ dẫn địa lý” là một đối tượng quyền SHTT được Nhà nước bảo hộ. Cụ thể, khoản 22 Điều 4 Luật SHTT quy định chỉ dẫn địa lý là dấu hiệu dùng để chỉ nguồn gốc địa lý của sản phẩm từ khu vực, địa phương, vùng lãnh thổ hoặc quốc gia cụ thể. Trước hết, việc pháp luật xác định chỉ dẫn địa lý là một dấu hiệu cho thấy đây không đơn thuần là cách gọi quen thuộc trong đời sống, mà là một đối tượng của quyền sở hữu công nghiệp. Góc nhìn pháp lý việc dừng bảo hộ, chỉ dẫn địa lý cho tôm Bình Thuận phải dừng hoặc điều chỉnh dự án đăng ký chỉ dẫn địa lý. Đây không phải là sự phủ nhận giá trị hay chất lượng của sản phẩm, mà là hệ quả tất yếu của việc áp dụng nguyên tắc bảo hộ quyền SHTT một cách chặt chẽ, chính xác và không gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng, như được quy định tại Điều 80 Luật SHTT” - luật sư Vũ Duy Nam nói.• Ngày 13-1, trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, ông Võ Thành Công, Giám đốc Sở KH&CN tỉnh Lâm Đồng, cho biết việc đăng ký chỉ dẫn địa lý cho sản phẩm tôm của Bình Thuận là mong muốn của địa phương và các doanh nghiệp để khẳng định thương hiệu, chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay chính là sự thay đổi của Luật SHTT theo hướng siết chặt các quy định về hồ sơ. Tờ khai mới đòi hỏi “bản mô tả tính chất đặc thù” cực kỳ khắt khe. Trong khi đó, ngành tôm tại Bình Thuận cũ hiện đang phát triển rất đa dạng với nhiều sản phẩm chế biến sâu. Nếu cố gắng áp đặt tiêu chí bảo hộ theo quy định mới, phạm vi địa lý và danh mục sản phẩm được bảo hộ sẽ bị thu hẹp đáng kể, gây bất lợi cho doanh nghiệp hơn là các hình thức bảo hộ khác. Một nhận định quan trọng là sự thay đổi địa giới hành chính. Việc tên gọi “Bình Thuận” cũ giờ đây trùng hoặc gây nhầm lẫn với đơn vị hành chính cấp phường sau sáp nhập tạo nên một lỗ hổng về mặt định vị. Chỉ dẫn địa lý yêu cầu bản đồ khu vực địa lý phải chính xác tuyệt đối để xác định vùng hội đủ điều kiện tự nhiên tạo nên danh tiếng sản phẩm. Việc lỗi nhịp giữa tên gọi cũ và đơn vị hành chính mới là cơ sở pháp lý khiến dự án phải tạm dừng để xin ý kiến từ Cục SHTT, nhằm tìm kiếm một phương án khai sinh phù hợp hơn với thực tiễn. Cũng theo Sở KH&CN, nước mắm và thanh long vẫn đang được chỉ dẫn địa lý và bảo hộ bình thường. Như vậy, dừng lại không có nghĩa là khai tử, mà là một bước lùi cần thiết để tìm kiếm một “bộ giáp” pháp lý vừa vặn hơn cho tôm Bình Thuận. Trong cuộc chơi chỉ dẫn địa lý, sự chính xác về địa danh, tính đặc thù của sản phẩm không chỉ là thủ tục, mà là linh hồn quyết định giá trị thương hiệu trên trường quốc tế và thanh long, nước mắm những“di sản” đã được đóng dấu bảo hộ vẫn đang kiêu hãnh dưới cái tên Phan Thiết và Bình Thuận. Giám đốc Sở KH&CN nói gì? Việc đăng ký bảo hộ chỉ dẫn địa lý không thể dựa trên cách gọi quen thuộc trong đời sống xã hội, mà phải dựa trên địa danh hành chính được pháp luật công nhận tại thời điểm lập hồ sơ. phapluat@phapluattp.vn Chỉ dẫn địa lý “tôm Bình Thuận” phải tạm dừng không phải vì mất giá trị, mà do không còn đủ cơ sở pháp lý để xác định vùng địa lý theo Luật Sở hữu trí tuệ. Con tôm Bình Thuận từ lâu đã nổi tiếng trên thị trường trong nước và quốc tế. Ảnh: PHÚ NHUẬN Tiêu điểm Có thể điều chỉnh phương án đăng ký chỉ dẫn địa lý Chỉ dẫn địa lý là một quyền SHTT đặc biệt, gắn liền với địa danh hợp pháp và ranh giới địa lý cụ thể. Trong trường hợp tôm Bình Thuận, vướng mắc nằm ở địa danh và điều kiện pháp lý để xác định vùng địa lý chứ không xuất phát từ giá trị hay uy tín của sản phẩm. Việc tạm dừng đăng ký bảo hộ vì vậy là một quyết định mang tính kỹ thuật pháp lý, nhằm bảo đảm việc bảo hộ chỉ dẫn địa lý tuân thủ đúng quy định của Luật SHTT và các nghị định, thông tư hướng dẫn thi hành. Theo Luật SHTT, chỉ dẫn địa lý không bị ràng buộc cứng vào một tên tỉnh cụ thể, mà quan trọng là xác định được vùng địa lý hợp pháp và cụ thể gắn với chất lượng, danh tiếng của sản phẩm. Vì vậy, trong bối cảnh đơn vị hành chính có sự thay đổi, sáp nhập, cơ quan và địa phương hoàn toàn có thể điều chỉnh phương án đăng ký chỉ dẫn địa lý theo các xã, phường mới sau sáp nhập hoặc đăng ký theo tỉnh Lâm Đồng mới. Luật sư VŨ DUY NAM, Đoàn Luật sư TP.HCM HUỲNH THƠ
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==