10 kinhtedothi@phapluattp.vn Kinh tế - Thứ Hai 23-2-2026 Năm 2025 khép lại với những kỷ lục tăng trưởng ấn tượng, đưa kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam xác lập vị thế mới trên bản đồ thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, bước sang năm 2026, tiến trình hội nhập được dự báo sẽ đối mặt với không ít thách thức từ các hàng rào kỹ thuật khắt khe và áp lực cạnh tranh ngày càng gay gắt. Nhằm nhận diện cơ hội, định vị rủi ro và tìm kiếm giải pháp bứt phá cho cộng đồng doanh nghiệp (DN), báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi đầu xuân Bính Ngọ 2026 cùng TS Tô Hoài Nam (ảnh), Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội DN nhỏ và vừa Việt Nam (VINASME). Không để rơi vào bẫy tăng trưởng ngắn hạn . Phóng viên: Thưa ông, năm 2025 đánh dấu một cột mốc kỷ lục lịch sử của xuất khẩu Việt Nam. Ông nhìn nhận thế nào về điểm sáng này? + TS Tô Hoài Nam: Năm 2025 thực sự là một cột mốc vô cùng đặc biệt, khẳng định vị thế và vai trò rõ nét hơn của nền kinh tế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Khái quát lại, tôi cho rằng kỷ lục này được bồi đắp từ bốn điểm sáng mang tính nền tảng. Thứ nhất, quy mô xuất khẩu được mở rộng phản ánh sự thăng hạng về năng lực sản xuất và khả năng tổ chức chuỗi cung ứng. Đặc biệt, chúng ta thấy rõ khả năng thích ứng linh hoạt của DN Việt Nam khi mối liên kết giữa khối FDI và DN nội địa được nâng tầm. Số lượng DN nhỏ và vừa (SME) trong nước tham gia thành công vào chuỗi cung ứng khắt khe của khối FDI đã tăng lên đáng kể. Thứ hai, cơ cấu mặt hàng xuất khẩu có sự chuyển dịch vô cùng tích cực. Tỉ trọng của các nhóm ngành điện tử, chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và nông sản chế biến sâu đã tăng mạnh. Trước đây chúng ta thường đứng ở tầng thấp của chuỗi cung ứng, chủ yếu dựa vào lao động giá rẻ. Việc hàng hóa qua chế biến sâu gia tăng tỉ trọng là chỉ dấu quan trọng cho thấy hàm lượng giá trị thặng dư đã cao hơn. Chúng ta đang nâng cấp chuỗi giá trị. Thứ ba, cộng đồng DN đã tận dụng cực kỳ tốt các Hiệp định Thương mại tự do (FTA). Nhiều DN đã chủ động đáp ứng các quy tắc xuất xứ, tiêu chuẩn kỹ thuật phức tạp để mở rộng thị trường. Đặc biệt là thâm nhập sâu vào thị trường châu Âu và Bắc Khách hàng quốc tế ngày càng đánh giá cao năng lực cung ứng bền vững của doanh nghiệp Việt Nam. Ảnh: QUANG HUY Mỹ - những khu vực mới nổi đầy tiềm năng đối với các sản phẩm nông nghiệp sạch, chất lượng cao. Thứ tư, vai trò của khu vực kinh tế trong nước đã được cải thiện một cách ngoạn mục. Trước đây, xuất khẩu chủ yếu do khối FDI gánh vác nhưng nay tỉ trọng đóng góp của DN nội đã tăng lên. Điều này cho thấy nội lực của khối DN tư nhân đã được củng cố vững chắc khi trực tiếp cọ xát và tham gia sâu vào chuỗi giá trị. . Từ nền tảng trên, bước sang năm 2026, bức tranh thương mại toàn cầu được dự báo đầy biến động. Đâu là những thách thức lớn nhất? + Bước sang năm 2026, chúng ta cần một tâm thế mới. Hoạt động xuất khẩu bắt buộc phải được nhìn nhận dưới góc độ đề cao tính thích ứng và hướng nhiều đến yếu tố bền vững, tuyệt đối đừng chỉ chạy theo doanh thu bề nổi. Nếu tiếp cận từ góc độ quản trị chính sách và thực tiễn thị trường, DN sẽ phải đối diện với sức ép vô hình lẫn hữu hình rất lớn. Một là sự gia tăng đột biến của các rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh từ các thị trường nhập khẩu lớn. Hai là biến động kinh tế toàn cầu, nhiều quốc gia đang cố tình thiết lập các rào cản tinh vi để bảo vệ hàng hóa nội địa và điều chỉnh lại chuỗi cung ứng nhằm ưu tiên khu vực của họ. Ba là chi phí tuân thủ và chi phí logistics hiện vẫn đang ở mức quá cao, tạo áp lực sống còn lên biên lợi nhuận của khối SME. Bốn là sự cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt. Chúng ta không chạy một mình, các quốc gia đối thủ cũng đang dốc sức vươn lên. Cuối cùng, yêu cầu về chuyển đổi số, truy xuất nguồn gốc và minh bạch dữ liệu đang dần trở thành một bộ tiêu chuẩn mặc định của thương mại quốc tế. Nếu không có sự chuẩn bị sớm, DN có thể rơi vào bẫy tăng trưởng ngắn hạn nhưng đánh mất sự bền vững trong dài hạn. Giải pháp thực chiến giúp giới doanh nghiệp vượt khó . Nhiều ý kiến cho rằng rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh đang trở thành luật chơi mới vô cùng khắt khe, ông phân tích thêm về vấn đề này? + Đúng vậy, rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn xanh không còn là câu chuyện của tương lai, mà là điều kiện sinh tử ngay lúc này. Các thị trường lớn đưa ra các quy định này với hai mục đích: Một mặt để bảo vệ nền sản xuất của họ trước hàng nhập khẩu giá rẻ, mặt khác để ép buộc chuỗi cung ứng toàn cầu tuân thủ cam kết bảo vệ môi trường. Nếu hàng hóa của chúng ta không thể truy xuất được nguồn gốc minh bạch, không chứng minh được quy trình sản xuất giảm thiểu phát thải carbon hay tuân thủ các quyền lợi lao động thì chắc chắn sẽ bị loại khỏi cuộc chơi, bất kể giá cả có cạnh tranh đến đâu. Đây là một màng lọc vô cùng khắc nghiệt. . Trước hàng loạt sức ép cạnh tranh khốc liệt như vậy, cộng đồng DN cần chiến lược hành động cụ thể nào để bứt phá xuất khẩu trong năm 2026? + Để không bị bỏ lại phía sau, các DN bắt buộc phải xoay trục chiến lược dựa trên các định hướng cốt lõi sau. Dấu ấn xuất khẩu kỷ lục và Chủ động số hóa, tuân thủ tiêu chuẩn xanh và liên kết chặt chẽ chính là bệ phóng vững chắc giúp nền xuất khẩu Việt Nam bứt tốc vươn xa. Mới đây, việc Chính phủ lập tức ra nghị quyết tạm dừng áp dụng quy định gây vướng của Nghị định 46 là một động thái khơi thông rất kịp thời. Tuy nhiên, nhìn sâu xa hơn, đây là bài học lớn về tư duy quản lý. Thứ nhất, quản lý nhà nước nhằm đảm bảo kỷ cương phải luôn đi kèm với việc tạo thuận lợi thương mại. Thể chế bắt buộc phải theo kịp thực tiễn. Việc ban hành một chính sách đưa ra điều kiện vượt quá năng lực đáp ứng tức thời của DN, tạo ra“sốc chính sách”là điều tối kỵ. Khi áp dụng các tiêu chuẩn mới, bắt buộc phải có lộ trình chuyển tiếp rõ ràng để DN có thời gian chuẩn bị. Thứ hai, trước khi ban hành chính sách, cần tăng cường khâu tham vấn thực chất ý kiến của DN và các tổ chức hiệp hội, đồng thời đảm bảo tính liên thông giữa các bộ, ngành. Thứ ba, cần nhanh chóng hướng tới số hóa hải quan và quản lý theo nguyên tắc quản trị rủi ro. DN nào tuân thủ tốt, cần giải phóng thủ tục cho họ; chỉ siết chặt với nhóm có rủi ro cao. Trong kỷ nguyên hiện nay, tốc độ thông quan quyết định sinh mệnh cạnh tranh của DN, chậm một nhịp là thua thiệt khôn lường. TS TÔ HOÀI NAM, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký VINASME QUANG HUY Đầu tiên, phải nâng chuẩn quản trị nội bộ và nghiêm túc tuân thủ các chuẩn mực quốc tế. Thứ hai, tích cực và quyết liệt chuyển đổi số toàn diện. Quá trình số hóa này phải bao trùm từ khâu quản trị đơn hàng, logistics, thanh toán điện tử cho đến việc tích hợp dữ liệu thị trường để có thể xử lý thông tin ngay lập tức. Đây là điều kiện tiên quyết để cạnh tranh tốc độ trong thời đại mới. Thứ ba, tiếp tục đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng. Tuyệt đối tránh việc bỏ “tất cả trứng vào một giỏ”, phụ thuộc quá lớn vào một vài thị trường lớn. DN cần chủ động khai phá các thị trường tiềm năng và khu vực ngách mới. Thứ tư, không ngừng liên kết với nhau để hình thành một hệ sinh thái xuất khẩu vững mạnh. Khối SME cần hợp lực lại, đồng thời bám sát các DN đầu tàu để nâng cao tỉ lệ giá trị gia tăng trong nước. Chúng ta phải kiên quyết chuyển dịch từ gia công đơn thuần sang sản xuất có công nghệ, có thương hiệu và mang hàm lượng tri thức cao. Kiến tạo thể chế đồng hành cùng khát vọng lớn . Rõ ràng DN không thể đơn độc vượt sóng. Theo ông, cơ quan quản lý nhà nước cần thể hiện vai trò kiến tạo ra sao lúc này? + Một mình DN, đặc biệt là khối SME, không đủ sức bơi ra biển lớn nếu thiếu bàn Bài học chính sách kịp thời sát thực tế Một mình doanh nghiệp, đặc biệt là khối SME, không đủ sức bơi ra biển lớn nếu thiếu bàn tay nâng đỡ của Nhà nước. Cơ quan nhà nước phải tham gia sâu vào quá trình kiến tạo và hỗ trợ với những hành động cụ thể.
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==