16 Quốc tế - Thứ Ba 14-4-2026 quocte@phapluattp.vn Mỹ, Iran cùng một kiểu tiếp cận “có chọn lọc” ở eo biển Hormuz DƯƠNG KHANG Ngày 12-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hải quân nước này sẽ phong tỏa eo biển Hormuz, sau khi các cuộc đàm phán hòa bình Mỹ - Iran kết thúc mà không đạt được thỏa thuận, theo đài CNN. Mỹ, Iran và điểm nóng eo biển Hormuz Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo bắt đầu phong tỏa hàng hải đối với toàn bộ tàu ra vào các cảng Iran từ 10 giờ ngày 13-4 giờ miền Đông Mỹ, theo chỉ đạo của ông Trump. CENTCOM cho biết lệnh này áp dụng với mọi tàu thuyền ra vào các cảng và vùng ven biển Iran tại vịnh Ba Tư và vịnh Oman nhưng nhấn mạnh các tàu không đến hoặc rời cảng Iran vẫn được tự do đi qua eo biển Hormuz. Đáp lại, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf nhắn người dân Mỹ trên mạng xã hội X rằng nên “tận hưởng giá xăng hiện tại”, cảnh báo lệnh phong tỏa sẽ khiến giá nhiên liệu tăng mạnh, theo hãng tin Al Jazeera. Cùng ngày, lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) khẳng định Hormuz vẫn mở cho tàu dân sự theo luật quốc tế, song tuyên bố mọi tàu quân sự tiếp cận sẽ bị coi là vi phạm ngừng bắn và bị “xử lý nghiêm khắc”. Các quan chức quân sự cấp cao Iran cũng đồng loạt bác bỏ đe dọa của Mỹ, gọi tuyên bố phong tỏa là “nực cười”, khẳng định Tehran kiểm soát hoàn toàn tình hình tại Hormuz và cảnh báo mọi hành động quân sự sẽ kéo đối thủ vào “vòng xoáy chết chóc”. Ai có quyền phong tỏa? Các điều 37 đến 44 của Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS) quy định về quyền và nghĩa vụ của tàu thuyền khi đi qua các eo biển được sử dụng cho hoạt động hàng hải quốc tế giữa hai vùng biển quốc tế. Eo biển Hormuz được đa số chuyên gia luật quốc tế công nhận thuộc nhóm này, theo hãng tin Asia Times. Theo UNCLOS, tàu thuyền có quyền “đi qua không bị cản trở” và được hưởng “tự do hàng hải”, trong khi nghĩa vụ bao gồm phải di chuyển liên tục, không trì hoãn, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực đối với các quốc gia ven eo biển, đồng thời không tiến hành hoạt động nghiên cứu hay khảo sát trong quá trình quá cảnh. Tuy nhiên, việc phong tỏa hải quân không mặc nhiên là bất hợp pháp. Luật quốc tế về phong tỏa hải quân được quy định trong Tuyên bố London năm 1908 về Luật Chiến tranh Hải quân và trong sổ tay hướng dẫn San Remo về luật áp dụng cho các cuộc xung đột vũ trang trên biển, do Viện Luật nhân đạo quốc tế biên soạn năm 1994. Đây là những văn kiện được thừa nhận rộng rãi là phản ánh các quy phạm tập quán của luật chiến tranh trên biển. Các bên tham chiến có thể thực thi và duy trì lệnh phong tỏa bằng các phương pháp và phương tiện chiến tranh không vi phạm luật chiến tranh. Sổ tay hướng dẫn San Remo về luật quốc tế áp dụng cho xung đột vũ trang trên biển nêu việc phong tỏa có thể được sử dụng trong thời chiến nhưng chỉ khi đáp ứng năm điều kiện pháp lý: (1) Phải được tuyên bố chính thức và thông báo công khai; (2) phải được thực thi hiệu quả trên thực tế; (3) phải được áp dụng một cách công bằng đối với tất cả tàu; (4) không được chặn đường vào các cảng hoặc bờ biển Israel - Lebanon sắp đàm phán ở Mỹ Israel và Lebanon sẽ tổ chức cuộc gặp hiếm hoi tại Mỹ vào tuần này (dự kiến ngày 14-4) do Washington làm trung gian, theo tờ The New York Times. Theo Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào vấn đề giải giáp Hezbollah và nỗ lực hướng tới hòa bình lâu dài giữa hai nước. Tuy nhiên, bất đồng đã xuất hiện trước thềm đàm phán. Lebanon cho biết các bên sẽ bàn về lệnh ngừng bắn và lộ trình đàm phán chính thức, trong khi Đại sứ Israel tại Mỹ Yechiel Leiter khẳng định Tel Aviv chỉ đồng ý thảo luận về hòa bình, không bàn tới ngừng bắn với Hezbollah. Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) là văn kiện tham chiếu quan trọng, dù Mỹ và Israel chưa từng ký kết, Iran đã ký nhưng chưa phê chuẩn, còn Oman (quốc gia bên kia eo biển) là quốc gia thành viên của công ước này. Tiêu điểm Theo UNCLOS, tàu thuyền có quyền “đi qua không bị cản trở” và được hưởng “tự do hàng hải”, trong khi nghĩa vụ bao gồm phải di chuyển liên tục, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực đối với các quốc gia ven eo biển. trung lập; (5) không được ngăn cản việc cung cấp viện trợ nhân đạo cho dân thường. Nếu một trong những điều kiện trên không được đáp ứng, việc phong tỏa có thể bị coi là bất hợp pháp theo luật nhân đạo quốc tế thông lệ. Về phía Iran thì sao, họ được phong tỏa eo biển không? Theo tờ Asia Times, nếu các quốc gia ven eo biển muốn thiết lập luồng hàng hải hoặc phân tuyến giao thông, họ phải trình phương án để cơ quan quốc tế có thẩm quyền thông qua. Các quốc gia ven eo biển bị cấm cản trở hoạt động quá cảnh hoặc áp dụng bất kỳ hình thức phân biệt đối xử nào “trên danh nghĩa hoặc trên thực tế đối với tàu nước ngoài”. UNCLOS cũng quy định rõ rằng “không được đình chỉ quyền qua lại vô hại qua các eo biển này”. Iran từ lâu bác bỏ quan điểm cho rằng cơ chế “quá cảnh qua eo biển” là một phần của tập quán luật quốc tế, đồng thời tìm cách áp dụng luật nội địa ban hành năm 1993, theo đó quyền “qua lại vô hại” phải được phê chuẩn trước dựa trên lợi ích an ninh quốc gia của Iran. Tuy nhiên, lập trường của Iran bị đánh giá là khó đứng vững về mặt pháp lý, bởi quyền quá cảnh từ lâu đã được công nhận trong các tuyến hàng hải quần đảo, kênh đào và eo biển quốc tế. Nếu một quốc gia ven eo biển muốn đóng cửa một tuyến hàng hải quốc tế, nước đó phải thực hiện trên cơ sở một hiệp định hoặc công ước quốc tế. Theo ông Rockford Weitz, Giám đốc chương trình nghiên cứu hàng hải của Trường Fletcher tại ĐH Tufts (Mỹ), cả Mỹ và Iran dường như đều đang hoạt động trong một “vùng xám” pháp lý. “Iran nói rằng họ không phong tỏa mà chỉ cho phép một số tàu nhất định đi qua và có vẻ như ông Trump cũng đang có cách tiếp cận tương tự” - ông Weitz nói. Điều này phản ánh một điểm mơ hồ then chốt: Quyền tiếp cận có chọn lọc, theo trang Moneycontrol. Iran đã hạn chế việc đi lại trong khi vẫn cho phép tàu từ một số quốc gia nhất định đi qua và chính sách mà ông Trump đe dọa áp dụng - “ngăn chặn mọi tàu có liên quan việc nộp phí cho Iran” - về thực chất đang phản ánh cách tiếp cận này.• Chuyên gia nhận định cả Mỹ lẫn Iran dường như đều đang cùng một kiểu tiếp cận “có chọn lọc” tương tự nhau khi tuyên bố phong tỏa eo biển Hormuz. Eo biển Hormuz. Ảnh: NASA Thủ tướng Hungary Viktor Orban thừa nhận thất bại trong cuộc bầu cử Thủ tướng Hungary Viktor Orban đã thất bại trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 12-4, khép lại 16 năm cầm quyền liên tiếp khi cử tri nước này đi bỏ phiếu với số lượng kỷ lục và lựa chọn nhân vật đường lối thân Liên minh châu Âu (EU) Peter Magyar, theo kênh Channel News Asia. Theo tờ Hungary Today, với 90% số phiếu đã được kiểm đếm, phân bổ ghế tại Quốc hội Hungary hiện như sau: Đảng Tisza của ông Magyar chiếm 138 ghế; đảng Fidesz của ông Orban chiếm 54 ghế; đảng Our Homeland chiếm 7 ghế. Kết quả sơ bộ cho thấy đảng Tisza đã giành được đa số 2/3 tại Quốc hội. Phát biểu trước những người ủng hộ tại Thủ đô Budapest, Thủ tướng Orban thừa nhận: “Kết quả bầu cử vẫn chưa hoàn tất nhưng mọi thứ đã đủ rõ ràng và dễ hiểu. Đây là một kết quả đau đớn với chúng tôi. Trách nhiệm và cơ hội điều hành đất nước đã không được trao cho chúng tôi. Tôi đã gửi lời chúc mừng tới bên chiến thắng”. Theo quy định, Tổng thống Hungary Tamas Sulyok dự kiến triệu tập Quốc hội mới trong vòng 30 ngày sau bầu cử. Thủ tướng Hungary sẽ do Quốc hội bầu bằng hình thức bỏ phiếu đa số đơn giản. Ông Magyar dự kiến sẽ được bầu làm tân thủ tướng Hungary tại cuộc họp Quốc hội đầu tiên vào tháng 5 tới. THẢO VY Giá dầu tăng lên trên 100 USD/thùng Giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng vào ngày 12-4 (giờ Mỹ) sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố chỉ đạo Hải quân Mỹ phong tỏa “bất kỳ và mọi con tàu tìm cách đi vào hoặc rời khỏi eo biển Hormuz”, theo đài CNN. Dầu Brent, chuẩn tham chiếu quốc tế, tăng 8%, lên khoảng 102 USD/thùng. Dầu thô Mỹ WTI tăng 8% lên 104 USD/thùng. Nói với CNN, bà Karen Young, chuyên gia cấp cao tại Viện Trung Đông, cho rằng “có thể sẽ mất rất lâu nữa” trước khi cuộc chiến kết thúc và giá dầu hạ nhiệt. Theo bà Young, giá dầu cao cũng sẽ ảnh hưởng đến giá thực phẩm, do các nguyên liệu dùng cho phân bón và sản xuất bao bì thực phẩm bị tác động bởi gián đoạn chuỗi cung ứng. LÊ NHI Thủ tướng Hungary Viktor Orban. Ảnh: BLOOMBERG
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==