16 Quốc tế - Thứ Tư 22-4-2026 quocte@phapluattp.vn Giải pháp khả thi cho tình hình tại eo biển Hormuz THẾ VINH Eo biển Hormuz những ngày qua chứng kiến hàng loạt diễn biến dồn dập và khó lường. Theo đánh giá của Liên hợp quốc (LHQ), lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz vẫn ở mức thấp hơn 10% so với trước xung đột. Giữa bối cảnh này, một câu hỏi được nhiều người quan tâm là khi xung đột nổ ra liệu các quy tắc của luật hàng hải có còn hiệu lực? Điều chỉnh bởi luật chiến tranh hải quân Eo biển Hormuz nằm trong lãnh hải Iran và Oman, chịu sự điều chỉnh của luật hàng hải quốc tế. Việc phong tỏa eo biển này bị coi là bất hợp pháp vì ảnh hưởng đến các cảng trung lập ở vịnh Ba Tư. Theo quy định, tàu thuyền trong eo biển quốc tế được hưởng quyền tự do đi lại. Tuy nhiên, Cơ quan Phát triển và Thương mại LHQ (UNCTAD) nhấn mạnh tính phức tạp pháp lý trong thời kỳ xung đột, khi các giới hạn luật pháp có thể bị vượt qua. Các chuyên gia cho rằng hiện nay Hormuz không còn chủ yếu chịu sự chi phối của Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS) mà bởi luật chiến tranh hải quân. GS Natalie Klein (ĐH New South Wales, Úc) nhận định trong bối cảnh Mỹ và Israel đối đầu với Iran, eo biển này chịu sự điều chỉnh chính yếu bởi luật chiến tranh vũ trang. Điều đó khiến tình hình thêm phức tạp khi các quy định khác nhau áp dụng cho quốc gia tham chiến và quốc gia trung lập. Bà lo ngại các quy tắc hàng hải quốc tế đã bị vi phạm, dẫn chứng việc tàu thương mại bị tấn công khi đi qua eo biển. Mỹ tuyên bố phong tỏa các cảng của Iran tại Hormuz, hành động được cho là dựa trên luật chiến tranh hải quân. Nếu Mỹ chỉ phong tỏa cảng Iran chứ không toàn bộ eo biển thì đây là hành động hợp pháp theo luật quốc tế, miễn là tuân thủ các điều kiện: Phải tuyên bố rõ ràng, áp dụng công bằng, cho phép hàng hóa nhân đạo, đảm bảo hiệu quả và không đóng cảng trung lập. GS Donald Rothwell (ĐH Quốc gia Úc) khẳng định Mỹ có thể hợp pháp áp đặt lệnh phong tỏa. Trong trường hợp tàu Iran bị chặn, Mỹ nói đã cảnh báo trước và dùng lực lượng hạn chế, phù hợp nguyên tắc cần thiết và tương xứng. Việc bắt giữ sau đó cũng nằm trong thông lệ thực thi phong tỏa. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia luật quốc tế phản đối, cho rằng không quốc gia nào có quyền phong tỏa tàu thuyền trong eo biển quốc tế. Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế Arsenio Dominguez khẳng định “không có cơ sở pháp lý nào để phong tỏa eo biển quốc tế”. Dù Mỹ nói chỉ phong tỏa cảng Iran, việc Hải quân Mỹ hiện diện ở Hormuz vẫn khiến tàu thuyền lo ngại và né tránh tuyến đường này. Giải pháp khả thi Theo GS Natalie Klein, tình hình tại eo biển Hormuz thêm phức tạp bởi thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran, dự kiến hết hạn ngày 22-4. Điều này đặt ra câu hỏi liệu các quy tắc pháp lý thời chiến có còn áp dụng hay có thể quay lại khuôn khổ thời bình, khi việc chấm dứt hoàn toàn hành động thù địch chưa được thiết lập. Bà Klein cho rằng một giải pháp khả thi là thiết lập hành lang an toàn hàng hải thông qua phối hợp quốc tế, như đề xuất của liên minh gồm Liên hợp quốc nỗ lực giải quyết khủng hoảng Cơ quan Phát triển và Thương mại LHQ (UNCTAD) nhấn mạnh những nỗ lực đang diễn ra để giải quyết cuộc khủng hoảng, lưu ý rằng Tổng thư ký LHQ António Guterres đã thành lập một lực lượng đặc nhiệm chuyên trách về vấn đề này. Dựa trên các sáng kiến trước đây như thỏa thuận ngũ cốc Biển Đen được dàn xếp năm 2022 với Thổ Nhĩ Kỳ, lực lượng đặc nhiệm đang nghiên cứu một“cơ chế Hormuz” tiềm năng nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nối lại thương mại, đặc biệt là phân bón và các nguyên liệu thô liên quan từ bán đảo Ả Rập, cơ quan này cho biết. Theo UNCTAD, mặc dù luật hàng hải quốc tế cung cấp một khuôn khổ thiết yếu “nhưng nó không thể tự mình bảo vệ thương mại toàn cầu khỏi tác động của xung đột” mà chỉ có thể đạt được thông qua việc giảm leo thang và hợp tác. “Nếu leo thang quân sự và gián đoạn tiếp diễn,“sự đau khổ sẽ lan rộng ra ngoài khu vực, dẫn đến khó khăn kinh tế trên diện rộng”, do đó việc giảm leo thang và khôi phục ổn định là cần thiết”- UNCTAD cảnh báo. Tiêu điểm GS Klein bày tỏ hy vọng ngừng bắn giữa Mỹ, Israel và Iran sẽ được duy trì, tạo cơ sở cho giải pháp hòa bình. Bahrain, Singapore, Nhật Bản, Panama và UAE gửi Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO). Một phương án khác là sử dụng các đoàn tàu hải quân do quốc gia trung lập dẫn đầu nhưng điều này đòi hỏi thỏa thuận chặt chẽ và cung cấp thông tin cho Iran để bảo đảm tàu hộ tống không chở hàng hóa có lợi cho đối thủ. Cả hai lựa chọn đều cần sự đồng thuận từ Iran và có thể cả Oman. Một số chuyên gia đề xuất giải pháp thay thế eo biển bằng hệ thống đường ống. Hai tuyến chính là Abqaiq-Yanbu của Saudi Arabia nối Biển Đỏ và ADCOP của UAE dài 400 km từ Abu Dhabi đến cảng Fujairah trên vịnh Oman. Tuy nhiên, năng lực vận chuyển của chúng còn hạn chế. GS Kenneth Medlock (ĐH Rice, Mỹ) đề xuất mở rộng hệ thống giao thông đông tây trên bán đảo Ả Rập, kết hợp nâng cấp cảng Yanbu. Ngoài ra, có thể mở rộng đường ống Kirkuk-Ceyhan từ Iraq qua Thổ Nhĩ Kỳ. Chuyên gia Jim Krane (ĐH Rice) nhắc đến các tuyến đường vòng khác như khôi phục tuyến vận chuyển dầu đến Địa Trung Hải từ Iraq và Saudi Arabia, hay mở rộng đường ống IPSA từ miền Nam Iraq qua Saudi Arabia đến cảng Mu’ajiz trên Biển Đỏ. GS Klein bày tỏ hy vọng ngừng bắn giữa Mỹ, Israel và Iran sẽ được duy trì, tạo cơ sở cho giải pháp hòa bình. Bà nhấn mạnh: “Hệ thống pháp luật quốc tế không hoàn hảo nhưng những quy tắc đó rất quan trọng”.• Theo các chuyên gia, tình hình hiện nay tại eo biển Hormuz không còn chủ yếu được điều chỉnh bởi các quy tắc hàng hải thời bình, mà bởi luật chiến tranh hải quân. Căng thẳng ở eo biển Hormuz thách thức giới hạn của luật hàng hải. Ảnh: ADOBE STOCK Phái đoàn cấp cao Mỹ - Cuba gặp nhau ở Havana Ngày 20-4, Phó Tổng vụ trưởng phụ trách vấn đề về Mỹ của Bộ Ngoại giao Cuba Alejandro García del Toro xác nhận các phái đoàn của Cuba và Mỹ gần đây đã gặp nhau tại Thủ đô Havana (Cuba). Trả lời phỏng vấn của báo địa phương Granma, ông del Toro cho biết “toàn bộ cuộc trao đổi diễn ra trong bầu không khí tôn trọng và chuyên nghiệp”. “Việc dỡ bỏ lệnh phong tỏa năng lượng đối với đất nước là ưu tiên hàng đầu của phái đoàn chúng tôi. Hành động cưỡng ép kinh tế này là một sự trừng phạt vô lý đối với toàn thể người dân Cuba. Đây cũng là một hình thức gây sức ép mang tính toàn cầu đối với các quốc gia có chủ quyền, vốn có đầy đủ quyền xuất khẩu nhiên liệu sang Cuba theo các quy tắc điều chỉnh thương mại tự do” - ông del Toro nói. Ông del Toro cho biết phía Mỹ cử các quan chức cấp thứ trưởng Bộ Ngoại giao tham dự nhưng không nêu rõ danh tính. Phía Cuba do các quan chức cấp thứ trưởng Bộ Ngoại giao đại diện. Quan chức Cuba cũng cho biết hai bên không đặt ra thời hạn hay đưa ra các yêu cầu mang tính “tối hậu thư”. Về phía Mỹ, một quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ (không nêu tên) xác nhận cuộc gặp diễn ra vào ngày 10-4 trong khuôn khổ các cuộc thảo luận do Ngoại trưởng Marco Rubio giám sát nhưng không nêu rõ những ai tham gia, theo đài CNN. THẢO VY Ông Tim Cook sẽ rời vị trí CEO của Apple Ngày 20-4, Tập đoàn công nghệ Mỹ Apple cho biết ông Tim Cook, nhà điều hành đã đưa Apple trở thành công ty trị giá 4.000 tỉ USD và định hình bản sắc của hãng trong thời kỳ hậu Steve Jobs, sẽ từ chức giám đốc điều hành (CEO). Ông John Ternus, Phó Chủ tịch cấp cao phụ trách kỹ thuật phần cứng, sẽ đảm nhiệm vị trí CEO từ ngày 1-9. Apple cho biết ông Tim Cook sẽ trở thành chủ tịch điều hành HĐQT và tiếp tục giữ vai trò CEO trong suốt mùa hè để bảo đảm quá trình chuyển giao diễn ra suôn sẻ. “Được giữ cương vị giám đốc điều hành của Apple và được tin tưởng dẫn dắt một công ty phi thường như vậy là vinh dự lớn nhất trong cuộc đời tôi” - ông Tim Cook cho biết trong thông cáo báo chí. Ông Tim Cook, người trở thành CEO Apple vào năm 2011 sau khi giữ chức giám đốc vận hành, đã góp phần đưa Apple vượt ra ngoài một số ít sản phẩm vốn làm nên tên tuổi ban đầu như Mac, iPod và iPhone. Dưới sự lãnh đạo của ông Tim Cook, Apple trở thành một thế lực đáng kể trong các lĩnh vực mới như giải trí, y tế... Người kế nhiệm ông Tim Cook - ông Ternus là một lãnh đạo kỳ cựu của Apple. Ông Ternus gia nhập Apple vào năm 2001 trong nhóm thiết kế sản phẩm và từng bước thăng tiến, trở thành phó chủ tịch phụ trách kỹ thuật phần cứng vào năm 2013 và sau đó là phó chủ tịch cấp cao vào năm 2021. Theo Apple, ông Ternus đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển các sản phẩm như iPad và AirPods. Gần đây nhất, ông dẫn dắt việc ra mắt MacBook Neo, mẫu MacBook giá rẻ đầu tiên của Apple, vào tháng trước. “Tôi cảm thấy vinh dự khi đảm nhận vai trò này và cam kết sẽ lãnh đạo dựa trên những giá trị và tầm nhìn đã làm nên bản sắc đặc biệt của nơi đây suốt nửa thế kỷ qua” - ông Ternus cho biết trong thông cáo báo chí. THẢO VY Giám đốc điều hành Apple Tim Cook. Ảnh: BLOOMBERG
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==