36 6 năm đi cùng bạn đọc PHƯƠNG LOAN Suốt 36 năm qua, Pháp Luật TP.HCM đã khẳng định vị thế của một nhật báo pháp lý chuyên ngành, kiên định với tôn chỉ: “Đưa pháp luật vào cuộc sống; đồng hành cùng chính quyền, người dân và doanh nghiệp; đấu tranh để mọi cơ quan, tổ chức, cá nhân sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật”. Mời bạn đọc nhìn lại chặng đường đã qua với những lát cắt tư liệu đầy tâm huyết của những người làm báo Pháp Luật TP.HCM. DẤU ẤN XÂY DỰNG THỂ CHẾ, PHÁP LUẬT VÀ CHÍNH QUYỀN ĐÔ THỊ Báo Pháp Luật TP.HCM là một kênh phản biện chính sách, góp phần vào quá trình lập pháp và thay đổi tư duy quản lý hành chính. Từ những năm 2000, báo đã khơi nguồn mô hình chính quyền đô thị và cơ chế đặc thù cho TP.HCM. Các bài báo đã chỉ ra rằng đối với một siêu đô thị hàng chục triệu dân, bộ máy hành chính truyền thống không còn phù hợp. Các bài báo như “Đi tìm mô hình cho chính quyền đô thị”, “Thử vẽ chiếc áo mới cho chính quyền TP” đã tập hợp những trăn trở, đề xuất từ các nhà lãnh đạo và chuyên gia đầu ngành. Tuyến bài này đã tạo cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc, đồng hành cùng TP qua các dấu mốc thể chế quan trọng. Từ những đề xuất và tranh luận ban đầu ấy, đến năm 2001, Nghị định 93/2001 được ban hành, bước đầu phân cấp cho TP.HCM quyền quản lý về quy hoạch, đầu tư, ngân sách, đất đai, tổ chức bộ máy... Đây được xem là cú hích đầu tiên cho cơ chế riêng của TP. Tiếp đó, Nghị quyết 54/2017 của Quốc hội đã cho phép TP thí điểm nhiều cơ chế, chính sách đặc thù; Nghị quyết 98/2023 quy định việc thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển TP.HCM. Đặc biệt, đến năm 2024, Nghị định 84/2024 đã chính thức mở rộng phân quyền toàn diện trên tám nhóm lĩnh vực, trong đó cho phép TP được tổ chức lại bộ máy phù hợp với yêu cầu phát triển. Và bây giờ, các cơ quan chức năng đang hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt. Khi được xem xét, thông qua, luật này sẽ góp phần tháo gỡ những điểm nghẽn, nút thắt về thể chế, tạo thêm động lực và không gian phát triển mới cho TP. Suốt hành trình 36 năm của mình, báo Pháp Luật TP.HCM đã có nhiều loạt bài phản biện nhằm hướng tới việc loại bỏ tư duy quản lý cũ không còn phù hợp. Báo đã mổ xẻ bản chất của những quyết sách ban hành kiểu “đùng một cái” gây ngỡ ngàng, làm đứt gãy sinh kế của người dân (như Chỉ thị 46/2004 của Thủ tướng về việc đình chỉ xe công nông; Nghị quyết 32/2008 của Chính phủ về việc khai tử xe ba gác, xích lô tự chế mà không có phương án hỗ trợ). Các loạt bài phản biện hướng tới việc mọi quyết sách phải dựa trên cơ sở khoa học, có lộ trình thỏa đáng và đạt được sự đồng thuận của xã hội. Bên cạnh đó, báo cũng góp phần giải quyết bài toán vĩ mô về đất đai, quy hoạch. Loạt bài “Lối ra nào cho 14.000 ha đất vướng quy hoạch?” phản ánh thực trạng hàng chục ngàn hecta đất bị “treo” hàng thập niên, làm mất đi các quyền chính đáng của hàng trăm ngàn hộ dân. Các phân tích, kiến nghị chuyên sâu của báo đã trở thành chất liệu thực tiễn, đóng góp trực tiếp vào các điểm mới của Luật Đất đai năm 2024 nhằm hạn chế vấn nạn quy hoạch “treo” để bảo vệ quyền lợi của người sử dụng đất. Năm 2016, cùng lúc bốn đạo luật BLHS, BLTTHS, Luật Tổ chức Cơ quan điều tra hình sự và Luật Thi hành tạm giữ, tạm giam đã phải lùi hiệu lực thi hành. Đây là những luật được Quốc hội thông qua vào cuối năm 2015 và lẽ ra sẽ có hiệu lực vào ngày 1-7-2016 nếu không vì hàng loạt sai sót trong BLHS mới ban hành. Ban đầu, những sai sót này được luật sư Vũ Xuân Hoằng (Đoàn Luật sư TP.HCM) phát hiện và phản ánh đến báo. Các phóng viên của báo cùng vào cuộc, ghi nhận thêm những sai sót khác. Vậy là từ phản ánh của báo Pháp Luật TP.HCM, các cơ quan hữu quan vào cuộc rà soát, sau đó Ủy ban Thường vụ Quốc hội phải ban hành nghị quyết cho lùi thời gian có hiệu lực của các luật trên để tiến hành sửa đổi, bổ sung bộ luật này. TIÊN PHONG THÚC ĐẨY CÔNG CUỘC CẢI CÁCH TƯ PHÁP Ở lĩnh vực tư pháp, báo Pháp Luật TP.HCM luôn bám sát việc hiện thực hóa các định hướng đột phá của Đảng về cải cách tư pháp qua các thời kỳ, từ Nghị quyết 08-NQ/TW (năm 2002), Nghị quyết 49-NQ/TW (năm 2005) đến Nghị quyết 27-NQ/TW (năm 2022)... Báo đã chuyển hóa chế định tố tụng tư pháp lấy xét xử là trung tâm, tranh tụng là đột phá; bảo đảm tố tụng tư pháp dân chủ, công bằng, văn minh, pháp quyền, hiện đại, nghiêm minh…; bảo vệ quyền con người, quyền công dân… từ văn bản nghị quyết thành thực tế đời sống pháp đình. Về vị trí ngồi tại phiên tòa, hơn 20 năm trước, Pháp Luật TP.HCM là tờ báo đầu tiên đặt vấn đề: Luật sư phải ngồi ngang hàng với kiểm sát viên. Bởi vị trí chỗ ngồi chính là biểu tượng của sự bình đẳng giữa bên buộc tội và bên gỡ tội - điều kiện tiên quyết cho một phiên tòa tranh tụng dân chủ, bảo đảm quyền con người. Báo liên tục ghi nhận thực tiễn thí điểm tại Bình Dương (năm 2006) rồi Đà Nẵng (năm 2013). Đến năm 2017, TAND Tối cao ban hành Thông tư 02/2017/TT-TANDTC, chính thức quy định bố trí vị trí ngồi ngang hàng cho đại diện VKS và luật sư tại mọi phiên tòa xét xử hình sự. Năm 1992, xảy ra vụ án giết người ở Đồng Nai và anh Huỳnh Văn Nam (Đồng Nai) bị bắt và sau đó bị kết án tử hình về hai tội giết người, cướp tài sản. Bị kết án oan ức, anh Nam đã liên tục kêu oan. Sau đó, Viện trưởng VKSND Tối cao rồi Chánh án TAND Tối cao kháng nghị, đề nghị hủy bản án sơ thẩm và phúc thẩm để điều tra xét xử lại từ đầu vì có quá nhiều sai sót trong các căn cứ buộc tội nhưng không được Ủy ban Thẩm phán và sau đó là Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao chấp nhận... Thời điểm đó, pháp luật chưa có cơ chế xem xét lại phán quyết của cơ quan xét xử cao nhất. Năm 2002, anh Nam qua đời vì bạo bệnh tại bệnh viện trong khi lời kêu oan vẫn chưa được giải quyết thỏa đáng. Các bài viết liên tục trên báo Pháp Luật TP.HCM cùng sự day dứt của những người làm luật đã tạo thành cú hích thúc đẩy cải cách tư pháp. Đây là tiền đề trực tiếp dẫn đến sự ra đời của Điều 404 BLTTHS năm 2015: Quy định cơ chế đặc biệt để xem xét lại quyết định của Hội đồng Thẩm phán TAND Tối cao. Dù muộn màng nhưng từ vụ án của anh Nam đã mở ra cánh cửa công lý, ngăn ngừa những chuyện tương tự trong nền tư pháp Việt Nam. Cũng từ hơn 20 năm trước, Pháp Luật TP.HCM là tờ báo đầu tiên góp ý việc bỏ vành móng ngựa tại phiên tòa (thay vào đó là bục khai báo); trang phục của thẩm phán (mặc áo choàng) khi xét xử, trang phục của luật sư, bị cáo ra tòa không phải mặc áo tù… Đến nay những góp ý này đều đã thành hiện thực. Từ những năm 2000, báo đã khơi nguồn mô hình chính quyền đô thị và cơ chế đặc thù cho TP.HCM; đến nay, các cơ quan đang hoàn thiện dự thảo Luật Đô thị đặc biệt với kỳ vọng luật này sẽ tháo gỡ những điểm nghẽn thể chế để TP.HCM phát triển. Dấu ấn tiên phong và khát Bản sắc nhân văn và tính chiến đấu mạnh mẽ nhất của báo Pháp Luật TP.HCM được nuôi dưỡng bởi “cảm xúc công lý”. Đó là niềm tin vào lẽ phải, xem bảo vệ công lý là mệnh lệnh từ trái tim. XÂY DỰNG NIỀM TIN CÔNG LÝ Hơn 20 năm trước, Pháp Luật TP.HCM là tờ báo đầu tiên lên tiếng về việc luật sư phải được ngồi ngang hàng với kiểm sát viên tại phiên tòa. Ảnh: HOÀNG GIANG
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==