7 6 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Bảy 19-7-2025 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Bảy 19-7-2025 phapluat@phapluattp.vn phapluat@phapluattp.vn TS ĐÀO GIA PHÚC (*) Ngày 30-4-2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 66-NQ/TW với định hướng đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, coi việc xây dựng pháp luật là “sứ mệnh chính trị” nhằm mở đường, khơi thông nguồn lực và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong phát triển. Nghị quyết 66 là kim chỉ nam về tư duy thể chế Nghị quyết 66 đặt mục tiêu xây dựng hệ thống pháp luật đồng bộ, hiệu quả, minh bạch, ổn định, kịp thời tháo gỡ những “điểm nghẽn” cản trở phát triển. Đặc biệt, nghị quyết nhấn mạnh quan điểm “đầu tư cho công tác xây dựng chính sách, pháp luật là đầu tư cho phát triển”. Tinh thần này đã và đang tạo nền tảng thể chế quan trọng cho các bước đi đột phá, trong đó có ý tưởng thành lập Trung tâm tài chính quốc tế đầu tiên tại Việt Nam. Mặc dù không đề cập trực tiếp nhưng những cải cách mà Nghị quyết 66 đề ra chính là tiền đề quan trọng để Việt Nam có thể hiện thực hóa mục tiêu thành lập Trung tâm tài chính quốc tế. Nghị quyết yêu cầu hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường theo hướng thuận lợi, thông thoáng, minh bạch, an toàn, chi phí tuân thủ thấp, mạnh mẽ cắt giảm điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính Theo Nghị quyết 222, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ có hàng loạt chính sách vượt trội nhằm tạo môi trường kinh doanh hấp dẫn, sẵn sàng cạnh tranh với các trung tâm tài chính trong khu vực. Vì vậy, Nghị quyết 222 không chỉ tạo hành lang pháp lý thuận lợi mà còn thể hiện một cam kết chính trị mạnh mẽ trong việc đưa Việt Nam vươn tầm vị thế mới trên bản đồ tài chính toàn cầu. Tạo hệ sinh thái pháp lý mới Điểm nổi bật trong Nghị quyết 222 là tư duy sandbox, tức cơ chế thử nghiệm có kiểm soát các chính sách và mô hình mới trong phạm vi trung tâm tài chính. Lần đầu tiên Việt Nam chấp nhận có một vùng thử triển, đổi mới sáng tạo - Nhà nước kiến tạo, hỗ trợ thay vì can thiệp sâu, tạo không gian cho thị trường vận hành năng động. Tư duy đó được thể hiện sống động ở mô hình Trung tâm tài chính quốc tế. Theo Nghị quyết 222, tại Trung tâm tài chính quốc tế sẽ thành lập một cơ quan điều hành với cơ cấu tinh gọn, quyền hạn rõ ràng, hoạt động độc lập với bộ máy hành chính truyền thống. Bên cạnh đó, Trung tâm tài chính quốc tế cũng cho phép áp dụng ngôn ngữ tiếng Anh trong các giao dịch, hoạt động và thủ tục - một bước đột phá về thể chế, giúp môi trường làm việc tiệm cận chuẩn quốc tế và thu hút nhân tài, nhà đầu tư nước ngoài. Nghị quyết 222 còn cho phép thành lập Trung tâm trọng tài quốc tế thuộc Trung tâm tài chính quốc để giải quyết tranh chấp thương mại, tòa án chuyên biệt và để mở khả năng cho các bên sử dụng pháp luật nước ngoài (như hệ thống thông luật) để giải quyết tranh chấp. Những thiết chế này tạo nên một hệ sinh thái pháp lý hoàn toàn mới ngay trong lòng hệ thống pháp luật quốc gia, nơi các nguyên tắc, thông lệ quốc tế tiên tiến được thử nghiệm và vận hành thực tế. Phép thử quan trọng cho tư duy làm luật kiểu mới Việc triển khai mô hình Trung tâm tài chính quốc tế cho thấy quyết tâm lớn của Việt Nam. Song chặng đường từ nghị quyết đến thực tiễn vẫn còn không ít thách thức. Trước mắt, Chính phủ cần sớm ban hành Nghị định thành lập Trung tâm tài chính quốc tế đầu tiên tại TP.HCM. Văn bản này sẽ giúp cụ thể hóa vị trí, ranh giới, cơ cấu tổ chức và lộ trình phát triển của trung tâm cũng như đảm bảo một khung pháp lý vận hành trung tâm sao cho vừa đặc thù vừa gắn kết với hệ thống chung. Nghị quyết 222 đã trao cho Chính phủ thẩm quyền chủ động xử lý những vấn đề chưa có trong luật hiện hành thông qua các nghị định thử nghiệm nhưng đồng thời yêu cầu phải báo cáo Quốc hội kịp thời và tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc kiểm soát quyền lực, bảo đảm lợi ích quốc gia, an ninh trật tự, an toàn xã hội. Do vậy cần sớm ban hành các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện Nghị quyết 222, đặc biệt là những quy chế nội bộ cho Trung tâm tài chính quốc tế. Từ tầm nhìn khái quát của Nghị quyết 66 đến bước đi cụ thể của Nghị quyết 222, Việt Nam đang cho thấy quyết tâm đổi mới thể chế để bắt kịp xu thế phát triển. Trung tâm tài chính quốc tế, với vai trò như một “phòng thí nghiệm chính sách” quy mô lớn, là phép thử quan trọng cho tư duy làm luật kiểu mới - nơi pháp luật đóng vai trò kiến tạo thay vì kìm hãm. Nếu thành công, Trung tâm tài chính quốc tế sẽ không chỉ mang lại những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế (thông qua thu hút vốn đầu tư, dịch vụ tài chính hiện đại, việc làm chất lượng cao) mà còn cung cấp những bài học quý giá để cải cách sâu rộng hệ thống pháp luật quốc gia. Ngược lại, những khó khăn trong quá trình triển khai (nếu có) cũng sẽ giúp chúng ta nhận diện rõ hơn các điểm nghẽn thể chế cần khắc phục. Dù con đường phía trước còn nhiều việc phải làm, tinh thần “dám nghĩ, dám làm” của Nghị quyết 66 và Nghị quyết 222 đã tạo ra niềm tin rằng Việt Nam có thể biến những khát vọng lớn thành hiện thực.• (*) Viện trưởng Viện Pháp luật quốc tế và so sánh, Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM Nghị quyết 66: Pháp luật phải dẫn dắt và kiến tạo phát triển bất hợp lý, từ đó cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và thúc đẩy khởi nghiệp sáng tạo. Đây chính là những điều kiện thiết yếu để thu hút các nhà đầu tư và tổ chức tài chính quốc tế đến với một trung tâm tài chính. Nói cách khác, Nghị quyết 66 là kim chỉ nam về tư duy thể chế: Pháp luật phải đóng vai trò kiến tạo phát triển, thay vì chỉ quản lý theo lối mòn. Chỉ chưa đầy hai tháng sau khi Nghị quyết 66 được ban hành, Quốc hội cũng đã thông qua Nghị quyết 222/2025/QH15 (ngày 27-6) về việc xây dựng Trung tâm tài chính quốc tế đặt tại TP.HCM và Đà Nẵng. Đây được xem là bước cụ thể hóa mạnh mẽ tinh thần của Nghị quyết 66 bằng những cơ chế, chính sách đặc thù và đột phá. nghiệm pháp lý quy mô lớn, nơi nhiều quy định vượt khung pháp luật hiện hành được áp dụng thí điểm một cách thận trọng. Cụ thể, nghị quyết đề ra 15 nhóm chính sách đặc thù, bao gồm: Chính sách về ngoại hối, ngân hàng, thị trường vốn, thuế, xuất nhập cảnh và cư trú cho chuyên gia, lao động, đất đai, xây dựng - môi trường, tài chính xanh, tín chỉ carbon, dịch vụ tài chính ứng dụng công nghệ (fintech), tài sản số, ưu đãi theo lĩnh vực, nhà đầu tư chiến lược, hạ tầng, xuất nhập khẩu, phí và lệ phí, cũng như cơ chế giải quyết tranh chấp riêng biệt. Như vậy, thay vì cách tiếp cận cũ “không quản được thì cấm”, Việt Nam đang chuyển sang cách làm mới: Thử nghiệm trong vòng kiểm soát, từ đó điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn. Tinh thần này chính là sự cụ thể hóa quan điểm mà Nghị quyết 66 đề ra: Pháp luật phải đi trước một bước, đồng hành và dẫn dắt sự phát triển, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như công nghệ tài chính, kinh tế số, kinh tế xanh. Có thể thấy rõ mối tương quan giữa Nghị quyết 66 và Nghị quyết 222 trong cách tiếp cận quản lý nhà nước. Nghị quyết 66 đặt nền móng cho việc đổi mới tư duy pháp luật theo hướng “quản lý” truyền thống sang việc pháp luật phải tạo động lực và định hướng cho sự phát Nghị quyết 66 đặt nền móng cho việc đổi mới tư duy xây dựng, thi hành pháp luật và điều này được thể hiện sống động ở mô hình Trung tâm tài chính quốc tế. Từ tầm nhìn của Nghị quyết 66 đến bước đi cụ thể về việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế, Việt Nam đang cho thấy quyết tâm đổi mới thể chế để bắt kịp xu thế phát triển. Việt Nam không phải quốc gia đầu tiên mạnh dạn áp dụng mô hình sandbox và đặc khu tài chính để bứt phá thể chế. Tại khu vực Trung Đông, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đã xây dựng những trung tâm tài chính tự do như Trung tâm tài chính quốc tế Dubai hay thị trường toàn cầu Abu Dhabi. Các trung tâm này có hệ thống pháp luật riêng dựa trên thông luật kiểu Anh - Mỹ, có tòa án độc lập, ngôn ngữ chính thức là tiếng Anh, cùng các ưu đãi thuế đặc biệt giúp tạo ra môi trường kinh doanh đẳng cấp quốc tế ngay trong quốc gia của họ. Kazakhstan thậm chí còn phát triển một mô hình rất táo bạo: Trung tâm tài chính quốc tế Astana khai trương năm 2018 hoạt động hoàn toàn theo hệ thống thông luật Anh với tòa án độc lập (với 11 thẩm phán người Anh), miễn nhiều loại thuế đến năm 2066 và cho phép 100% sở hữu nước ngoài. Trung tâm này còn có phòng lab fintech riêng để các công ty công nghệ tài chính thử nghiệm các sản phẩm như tiền số, ngân hàng số trong môi trường được giám sát đặc biệt. Nhờ đó, Astana nhanh chóng thu hút hàng trăm công ty từ hơn 80 quốc gia tham gia, biến nơi đây thành“bến đỗ”mới nổi trên bản đồ tài chính toàn cầu. Những kinh nghiệm quốc tế cho thấy việc xây dựng thể chế đột phá, linh hoạt trong các trung tâm tài chính không chỉ khả thi mà còn là chìa khóa thành công để hấp dẫn dòng vốn quốc tế. Chìa khóa thành công để hấp dẫn dòng vốn quốc tế NGHỊ QUYẾT 66: ĐỘT PHÁ VỀ TƯ DUY XÂY DỰNG VÀ THI HÀNH PHÁP LUẬT Tạo hành lang pháp lý thông thoáng cho hội nhập, phát triển Ngày 15-8 tới, báo Pháp Luật TP.HCM sẽ phối hợp cùng Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM) tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Nghị quyết 66-NQ/TW: Đột phá về tư duy xây dựng và thi hành pháp luật”. Nghị quyết 66-NQ/TW ngày 30-4-2025 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới là một văn kiện có ý nghĩa chính trị - pháp lý đặc biệt quan trọng trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và hội nhập quốc tế đang định hình lại mọi khía cạnh của đời sống chính trị, kinh tế - xã hội của quốc gia, trong đó có công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Nghị quyết cũng đánh dấu bước ngoặt có tính cách mạng về hoàn thiện pháp luật. Nghị quyết 66-NQ/TW cùng với Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, Nghị quyết 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và Nghị quyết 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân là“bộ tứ trụ cột”để biến khát vọng thành hành động, biến tiềm năng thành sức mạnh thực tế, để đưa đất nước vào kỷ nguyên phát triển và thịnh vượng. Xuất phát từ ý nghĩa đó, hội thảo này được tổ chức nhằm: Phân tích, bình luận chuyên sâu quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp của Nghị quyết 66-NQ/TW; bàn luận về đổi mới tư duy lập pháp và thi hành pháp luật trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 và hội nhập quốc tế; đánh giá thực trạng xây dựng và thi hành pháp luật tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp khả thi để triển khai có hiệu quả Nghị quyết 66-NQ/TW. Hội thảo sẽ được tổ chức tại Trường ĐH Kinh tế - Luật, với sự tham dự của các đại biểu Quốc hội, các chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực pháp luật, đại diện các cơ quan tư pháp Trung ương và TP.HCM... HUỲNH THƠ Báo Pháp Luật TP.HCM cùng Trường ĐH Kinh tế - Luật tổ chức Hội thảo quốc gia về Nghị quyết 66 TS CAO VŨ MINH Qua gần 40 năm đổi mới, đến nay nước ta đã có một hệ thống pháp luật đồ sộ về kinh tế thị trường. Thế nhưng cũng chừng ấy năm, tình trạng các văn bản pháp luật song hành nhưng mâu thuẫn, chồng chéo nhau là điều rất phổ biến. Pháp luật trở thành động lực kiến tạo phát triển Hệ thống pháp luật thiếu minh bạch, thiếu tính khả thi đã làm cho pháp luật xa rời thực tiễn, gây khó khăn cho công tác thực thi. Nguyên nhân cốt yếu là sự cách biệt quá lớn giữa chính sách với pháp luật. Một khi chính sách chưa được làm rõ thì việc bắt tay vào soạn thảo văn bản pháp luật giống như “mò mẫm đi trong đêm tối”. Hậu quả là nhiều văn bản pháp luật được ban hành nhưng không đi vào cuộc sống. Chúng ta thường chỉ quan tâm hoặc băn khoăn là “tại sao pháp luật không đi vào được cuộc sống” (tức là thường chỉ xem xét, đánh giá dưới góc độ thực thi pháp luật). Tuy nhiên, đó chỉ là hệ quả, cái gốc của vấn đề chính là chúng ta đã không đưa được cuộc sống vào pháp luật và nguyên nhân chủ yếu thuộc về những hạn chế trong nghiên cứu, hoạch định chính sách. Theo Từ điển tiếng Việt, chính sách được hiểu là những tư tưởng, những định hướng, những mong muốn cần hướng tới, cần đạt được; còn pháp luật là hình thức, là phương tiện để chuyển tải, để thể hiện chính sách. Theo nghĩa đó, chính sách là linh hồn, còn pháp luật là hình thức, là phương tiện thể hiện của chính sách. Trên cơ sở các chính sách đúng đắn thì nội dung của pháp luật mới hợp pháp và hợp lý. Bối cảnh lịch sử - pháp lý trên đã tạo điều kiện và thúc đẩy cho sự ra đời của Nghị quyết 66-NQ/TW. Ban hành Nghị quyết 66-NQ/TW là một bước đi tất yếu nhằm hóa giải các điểm nghẽn của thể chế, đưa pháp luật trở thành động lực kiến tạo phát triển và bảo đảm hiệu lực, hiệu quả trong quản trị quốc gia. Nhanh chóng thể chế hóa chính sách thành pháp luật Nghị quyết 66-NQ/TW thiết lập các chính sách một cách rõ ràng như tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác xây dựng pháp luật; phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao; thúc đẩy chuyển đổi số, ứng dụng AI trong pháp luật; cơ chế tài chính đặc biệt. Với sự quyết liệt của Nghị quyết 66-NQ/TW, ngay lập tức các chính sách này được thể chế hóa thành pháp luật một cách bài bản. Cụ thể, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025) đưa ra nguyên tắc xây dựng pháp luật rất quan trọng: “Bảo đảm sự lãnh đạo toàn diện, trực tiếp của Đảng Cộng sản Việt Nam”. Đây là nguyên tắc lần đầu tiên được quy định trong “luật làm luật” mà không tìm thấy trong các luật về ban hành văn bản quy phạm pháp luật trước đây nhằm tái khẳng định phương châm Đảng lãnh đạo thông qua chính sách. Do đó, các chính sách của Đảng phải được thể chế hóa một cách đầy đủ, trọn vẹn trong các văn bản quy phạm pháp luật. Chất lượng của công tác xây dựng và ban hành pháp luật phụ thuộc trực tiếp vào chất lượng của đội ngũ nhân lực. Nhận thức rõ điều này, Nghị quyết 66-NQ/TW xác định phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao là một giải pháp đột phá. Nghị quyết mạnh dạn đặt ra chính sách thu hút, tiếp nhận chuyên gia, nhà khoa học pháp lý, luật gia, luật sư giỏi vào khu vực công mà không nề hà biên chế, ngạch bậc. Tiếp thu tinh thần đó, Luật Cán bộ, công chức năm 2025 đã quy định rất cụ thể về việc tiếp nhận vào làm công chức mà không cần trải qua kỳ thi tuyển hay xét tuyển đối với “chuyên gia, nhà khoa học, luật gia, luật sư giỏi”. Cơ chế tài chính đặc biệt cho công tác xây dựng và thi hành pháp luật Cuối cùng, để bảo đảm mọi mục tiêu có thể hiện thực hóa một cách hiệu quả, Nghị quyết 66-NQ/TW nhấn mạnh việc xây dựng cơ chế tài chính đặc biệt cho công tác xây dựng và thi hành pháp luật. Lâu nay, chúng ta vẫn chỉ chú trọng vào chỉ tiêu mà quên mất nguồn lực để thực hiện. Do đó, khắc phục khâu yếu và thiếu này, Nghị quyết 66-NQ/TW đặt ra yêu cầu bảo đảm chi không thấp hơn 0,5% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho lĩnh vực pháp luật, đồng thời phải có xu hướng tăng dần theo tốc độ phát triển kinh tế - xã hội. Đây là mức cam kết có tính đột phá so với mặt bằng đầu tư công hiện nay vào lĩnh vực lập pháp. Nghị quyết cũng đề xuất thành lập Quỹ hỗ trợ xây dựng pháp luật, kết hợp giữa ngân sách nhà nước và các nguồn xã hội hóa hợp pháp. Việc khoán chi theo sản phẩm đầu ra gắn với quyền tự chủ tài chính và trách nhiệm giải trình là mô hình quản trị công hiện đại. Điều này không chỉ phù hợp với thông lệ quốc tế mà còn giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, thúc đẩy đổi mới tư duy đầu tư cho thể chế. Nghị quyết 66-NQ/TW của Bộ Chính trị là một cột mốc quan trọng trong tiến trình xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Văn kiện này không chỉ xác định rõ những tồn tại, hạn chế mà còn đặt ra các chính sách tiến bộ, làm nền tảng cho công tác xây dựng pháp luật. Do đó, việc thể chế hóa thành pháp luật cần được thực hiện một cách nhanh chóng, đồng bộ, chỉn chu. Khi có chính sách hợp lý, pháp luật khả thi, hệ thống pháp luật của Việt Nam sẽ được khơi thông, đồng thời trở thành hành lang pháp lý thông thoáng cho hội nhập và phát triển.• Ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật Trong thời đại công nghệ thông tin, sự phát triển của một quốc gia không thể thoát ly khỏi quá trình chuyển đổi số và ứng dụng AI. Do đó, Nghị quyết 66-NQ/TW khẳng định cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong cả quy trình xây dựng và thi hành pháp luật. Trong bối cảnh đó, các cơ quan nhà nước đang gấp rút xây dựng các quy định pháp luật điều chỉnh vấn đề cơ sở dữ liệu lớn về pháp luật (legal big data), có tính cập nhật, liên thông và khả năng truy xuất cao. Đây là tiền đề cơ bản để tạo ra một hệ sinh thái pháp lý mở, minh bạch và dễ tiếp cận đối với mọi chủ thể. Buổi làm việc giữa Trường ĐH Kinh tế - Luật, ĐH Quốc gia TP.HCM và báo Pháp Luật TP.HCM về việc tổ chức hội thảo. Ảnh: THUẬN VĂN TP.HCM là một trong hai TP sẽ có Trung tâm tài chính quốc tế. Ảnh: HÀ THANH Khi có chính sách hợp lý, pháp luật khả thi, hệ thống pháp luật của Việt Nam sẽ được khơi thông, đồng thời trở thành hành lang pháp lý thông thoáng cho hội nhập và phát triển. Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại Hội nghị toàn quốc quán triệt và triển khai thực hiện các nghị quyết của Bộ Chính trị, trong đó có Nghị quyết 66 vào sáng 18-5. Ảnh: VGP
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==