16 DƯƠNG KHANG Ngày 28-10, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 và các hội nghị cấp cao liên quan tại Kuala Lumpur (Malaysia) đã khép lại, kết thúc chuỗi sự kiện kéo dài ba ngày với nhiều diễn biến quan trọng và có ý nghĩa lớn. Để hiểu rõ hơn tầm vóc và vai trò của ASEAN sau loạt diễn biến quanh hội nghị năm nay, báo Pháp Luật TP.HCM đã có cuộc trao đổi với TS Trần Thanh Huyền, giảng viên khoa KHXH&NV Trường ĐH Tôn Đức Thắng, chuyên gia nghiên cứu thuộc Chương trình Naveen Jindal Young Global Research Fellowship (2025-2026) tại ĐH O.P. Jindal Global University (Ấn Độ). Hạt nhân thúc đẩy đối thoại, hòa bình và hợp tác . Phóng viên: Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, xin tiến sĩ phân tích rõ hơn về cách ASEAN đã khẳng định thành công vai trò trung tâm của mình, là hạt nhân thúc đẩy đối thoại, hòa bình và hợp tác tại khu vực? + TS Trần Thanh Huyền: Theo quan sát của tôi, ASEAN đang hướng tới xây dựng một cộng đồng tự cường, năng động, đổi mới và lấy người dân làm trung tâm, phù hợp với chủ đề năm Chủ tịch ASEAN 2025 là “Tăng trưởng bao trùm và bền vững”. Vai trò trung tâm của ASEAN thể hiện rõ qua ba tầng năng lực: Triệu tập (Convene), chuẩn tắc hóa (Codify) và đáng chú ý năm nay là việc ASEAN chính thức kết nạp Timor-Leste. Theo tiến sĩ, sự kiện có ý nghĩa lịch sử trọng đại như thế nào? + Đây là lần mở rộng đầu tiên của khối kể từ cuối thập niên 1990, khép lại bản đồ địa chính trị Đông Nam Á và củng cố sức hấp dẫn về thể chế của ASEAN. Sự kiện này thể hiện rõ sức mạnh mềm và sức hút thể chế của ASEAN - một “cánh cửa mở” cho các quốc gia mong muốn hội nhập khu vực nhưng vẫn tuân thủ những chuẩn tắc rõ ràng qua lộ trình từ quan sát viên đến thành viên đầy đủ. Điều đó cho thấy ASEAN đặt niềm tin vào tiến trình cải cách và năng lực nội tại của các thành viên mới. Cụm từ “khép lại địa chính trị Đông Nam Á” mang ba tầng ý nghĩa. Thứ nhất, về không gian, bản đồ ASEAN nay đã “đầy đủ” với 11 quốc gia lục địa và hải đảo. Thứ hai, về đối ngoại, việc kết nạp Timor-Leste giúp các đối tác như Mỹ, Trung Quốc, Nhật hay Liên minh châu Âu (EU) làm việc với một ASEAN hoàn chỉnh, qua đó tăng hiệu quả điều phối và củng cố vai trò trung tâm trong kiến trúc Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Thứ ba, về kinh tế, thành viên mới mở ra cơ hội hợp tác trong chuỗi cung ứng, logistics, cảng biển, kinh tế biển xanh và kết nối số. Từ góc độ học thuật, TimorLeste là phép thử cho “phương thức ASEAN”. Quá trình 14 năm - từ khi nộp đơn năm 2011 trở thành quan sát viên năm 2022 đến khi được kết nạp năm 2025 - buộc ASEAN phải thích nghi thể chế để bảo đảm tính bao trùm nhưng không đánh mất nguyên tắc cốt lõi. Việc kết nạp này cho thấy ASEAN đã biến “đồng thuận” từ nguyên tắc hình thức thành năng lực vận hành thực chất, thông qua cơ chế thẩm định, giám sát và phối hợp hiệu quả. Về tổng thể, đây không chỉ là bước ngoặt lịch sử mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ và bản sắc “thống nhất trong đa dạng” của ASEAN - một mô hình khu vực vừa mở, vừa vững, thích ứng với thách thức của thời đại.• Quốc tế - Thứ Tư 29-10-2025 gắn kết (Cohere) - tạm gọi là khung “3C”, phản ánh quá trình ASEAN chuyển từ đối thoại thành chuẩn mực, rồi từ chuẩn mực thành kết quả gắn kết thực tế. Thứ nhất, về năng lực triệu tập, ASEAN duy trì không gian đối thoại do mình dẫn dắt thông qua các diễn đàn khu vực, quy tụ các bên - kể cả các nước lớn - để biến khác biệt chiến lược thành đối thoại thực chất. Khi căng thẳng nảy sinh, ASEAN linh hoạt sử dụng ngoại giao thầm lặng, như trong các trường hợp Myanmar hay xung đột Thái Lan - Campuchia, nhằm duy trì kênh liên lạc và không gian đối thoại. Thứ hai, về năng lực chuẩn tắc hóa, từ đối thoại ban đầu, ASEAN đã hình thành các chuẩn tắc khu vực thông qua Hiệp ước Thân thiện và hợp tác (TAC), Hiến chương ASEAN, các kế hoạch tổng thể (Blueprint) xây dựng các cộng đồng, cho đến gần đây là tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045. Đáng chú ý, tầm nhìn 2045 đã có sự cải tiến quy trình ở cấp cao - quy định thủ tục hỗ trợ ra quyết định trong tình huống khẩn cấp hoặc khi khó đạt đồng thuận tuyệt đối (hội nghị cấp cao có thể quyết định cách đưa ra một quyết định cụ thể), đồng thời tăng vai trò chủ tịch, củng cố ban thư ký và cơ chế điều phối liên trụ cột. Thứ ba, về năng lực gắn kết, ASEAN đã và đang ngày càng chú trọng hiện thực hóa cam kết bằng các cơ chế giám sát và đánh giá (Monitoring and Evaluation - M&E), và mở rộng công thức “ASEAN Minus X” ở các khía cạnh lĩnh vực khác nhau để các nhóm nước có thể đi trước nhưng vẫn bảo đảm các quốc gia còn lại có lộ trình để theo kịp tiến độ. Timor-Leste gia nhập ASEAN: Bước ngoặt lịch sử . Một trong những sự kiện Lãnh đạo 11 nước ASEAN cùng khách mời quốc tế chụp ảnh lưu niệm tại phiên khai mạc Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 47 và các hội nghị cấp cao liên quan. Ảnh: ASEAN Động lực kép của ASEAN ASEAN hiện có “động lực kép”: Vừa mở rộng với việc kết nạp Timor-Leste, vừa làm sâu sắc tiến trình hội nhập thông qua tầm nhìn cộng đồng ASEAN 2045. Hai động lực này bổ trợ cho nhau, giúp ASEAN củng cố bản sắc khu vực, nâng cao năng lực thể chế và thích ứng linh hoạt hơn trước những biến động mới của môi trường khu vực và toàn cầu. Việc Timor-Leste gia nhập đã tạo ra xung lực chính trị - thể chế mới cho ASEAN, đồng thời thể hiện tinh thần đoàn kết và sức sống bền bỉ của “phương thức ASEAN”. TS TRẦN THANH HUYỀN Nhìn chung, ASEAN đang dần khẳng định vai trò trung tâm một cách thực chất hơn - từ diễn ngôn thành năng lực vận hành: Không chỉ triệu tập đối thoại mà còn chuẩn tắc hóa, thể chế hóa và tạo sự gắn kết nội khối, hướng đến mục tiêu của tầm nhìn 2045. Tiêu điểm Việc kết nạp thành viên mới mở ra cơ hội hợp tác trong chuỗi cung ứng, logistics, cảng biển, kinh tế biển xanh và kết nối số… quocte@phapluattp.vn ASEAN 2025: Nâng tầm vai trò, tăng sức hấp dẫn Việc Timor-Leste gia nhập ASEAN và việc khối thúc đẩy tầm nhìn 2045 vừa tạo động lực kép vừa mở rộng quy mô và làm sâu sắc tiến trình hội nhập khu vực. Sáng 28-10, tại Kuala Lumpur, Malaysia, Thủ tướng Phạm Minh Chính cùng các nhà lãnh đạo ASEAN và Thủ tướng Trung Quốc Lý Cường tham dự Hội nghị cấp cao ASEAN - Trung Quốc lần thứ 28. Trước hội nghị cấp cao, các nhà lãnh đạo ASEAN và Trung Quốc đã chứng kiến lễ ký Nghị định thư nâng cấp Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (ACFTA 3.0). Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Phạm Minh Chính chúc mừng Trung Quốc kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít, cột mốc lịch sử nhắc nhở chúng ta về hậu quả tàn khốc của chiến tranh và giá trị vĩnh cửu của một nền hòa bình bền vững. Trên tinh thần đoàn kết là sức mạnh, hợp tác mang lại lợi ích chung, đối thoại, chia sẻ để hiểu nhau hơn, Thủ tướng đề xuất ba định hướng chiến lược nhằm thúc đẩy mạnh mẽ quan hệ ASEAN - Trung Quốc thời gian tới. Thứ nhất, tăng cường kết nối thông minh, bao trùm và bền vững, trong đó cần triển khai hiệu quả ACFTA 3.0, phát triển hệ thống hạ tầng kết nối ASEAN - Trung Quốc theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Tập trung vào mạng lưới đường sắt cao tốc, cảng biển xanh, sân bay tiết kiệm năng lượng, mở rộng hệ thống cửa khẩu thông minh, số hóa quy trình logistics và quản lý xuất nhập cảnh để thúc đẩy giao thương và giao lưu nhân dân. Tăng cường kết nối các đô thị thông minh, chia sẻ công nghệ quản trị số, quản trị AI và giải pháp năng lượng tái tạo trong quy hoạch phát triển đô thị. Thứ hai, Thủ tướng nhấn mạnh tầm quan trọng của tăng cường đổi mới sáng tạo, tạo động lực mới cho đột phá tăng trưởng; ủng hộ hai bên xây dựng Chương trình Hành động đối tác gần gũi hơn về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo cho tương lai ASEAN - Trung Quốc (20262030). Thứ ba, Thủ tướng khẳng định việc củng cố lòng tin chiến lược, duy trì hòa bình và ổn định khu vực là điều kiện tiên quyết cho phát triển bền vững, bao trùm. ASEAN và Trung Quốc cần xây dựng Biển Đông thành vùng biển hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển, triển khai đầy đủ và hiệu quả Tuyên bố DOC; sớm đạt được Bộ quy tắc COC hiệu lực, thực chất, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982 và hài hòa lợi ích chính đáng của các bên. NGỌC DIỆP Thủ tướng Phạm Minh Chính phát biểu tại hội nghị. Ảnh: VGP Thủ tướng đề xuất 3 định hướng chiến lược tại Hội nghị cấpcaoASEAN-TrungQuốc
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==