6 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Sáu 24-4-2026 chủ chỉ có thể trình bày đầy đủ, trung thực mọi tình tiết khi họ tin rằng thông tin đó sẽ không bị tiết lộ ngoài phạm vi bảo vệ pháp lý. Nếu pháp luật buộc LS phải tố giác chính thân chủ của mình trong giai đoạn “chuẩn bị phạm tội” - vốn là một giai đoạn còn mang tính dự kiến, chưa chắc chắn xảy ra - thì niềm tin này sẽ bị phá vỡ ngay từ đầu. Khi đó, thân chủ sẽ có xu hướng che giấu thông tin hoặc thậm chí không tìm đến LS, khiến vai trò phòng ngừa rủi ro pháp lý của LS không còn. Thứ hai, cần nhìn nhận rằng LS không chỉ là người bào chữa mà còn là người định hướng hành vi hợp pháp cho thân chủ. Trong rất nhiều trường hợp, việc thân chủ chia sẻ ý định hoặc kế hoạch có dấu hiệu vi phạm pháp luật chính là cơ hội để LS can thiệp, phân tích hậu quả pháp lý và khuyên họ dừng lại. Nếu cơ chế pháp lý biến LS thành “người có nghĩa vụ tố giác” thì thân chủ sẽ không còn dám trao đổi những suy nghĩ này và như vậy xã hội lại mất đi một kênh ngăn chặn tội phạm từ sớm mang tính mềm dẻo, hiệu quả hơn nhiều so với trừng phạt hình sự sau khi hành vi đã xảy ra. Thứ ba, việc xác định “chuẩn bị phạm tội” vốn đã phức tạp và dễ gây tranh cãi. Nếu đặt thêm nghĩa vụ tố giác lên LS trong giai đoạn này sẽ dẫn đến nguy cơ hình sự hóa quan hệ nghề nghiệp, LS đối mặt với rủi ro pháp lý cao, buộc họ phải lựa chọn giữa đạo đức nghề nghiệp và TNHS. Điều này không chỉ tạo áp lực không cần thiết mà còn không đảm bảo vai trò độc lập của LS trong hệ thống tư pháp. Cuối cùng, hệ quả nghiêm trọng nhất là nếu quy định này được thông qua, nghề LS sẽ mất đi nền tảng tồn tại. Không có thân chủ nào muốn tìm đến một người mà họ biết rằng có thể trở thành người tố giác mình. Khi đó, thị trường dịch vụ pháp lý sẽ bị thu hẹp, quyền được tư vấn và bào chữa của người dân bị ảnh hưởng và xa hơn là làm suy yếu nguyên tắc tranh tụng - vốn là trụ cột của một nền tư pháp công bằng. Bộ Công an đang lấy ý kiến cho dự thảo hồ sơ chính sách dự án BLHS sửa đổi (gọi tắt là dự thảo). Trong dự thảo, bộ đề xuất nhiều nội dung mới, trong đó có đề xuất truy cứu trách nhiệm hình sự (TNHS) đối với người bào chữa về hành vi không tố giác tội phạm do thân chủ đang chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện. Theo quy định hiện hành (quy định tại khoản 3 Điều 19 BLHS năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2025), luật sư (LS) không phải chịu TNHS nếu không tố giác tội phạm mà thân chủ đang chuẩn bị, đang thực hiện hoặc đã thực hiện mà LS biết rõ trong quá trình thực hiện việc bào chữa (trừ trường hợp không tố giác các tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội khác là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng). Những hệ lụy có thể nhìn thấy Góp ý về vấn đề này, LS Nguyễn Văn Hậu, Phó Chủ nhiệm Đoàn LS TP.HCM, cho rằng cần có cách tiếp cận phù hợp với bản chất của nghề LS cũng như nguyên tắc vận hành của nền tư pháp hiện đại. Thứ nhất, quan hệ giữa LS và thân chủ được xây dựng trên nền tảng cốt lõi là niềm tin và nghĩa vụ bảo mật. Thân Thêm góc nhìn về đề xuất truy hình sự luật sư không tố giác “Nói cách khác, quy định này không chỉ tác động đến LS mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến quyền con người và sự cân bằng của cả hệ thống pháp luật” - LS Hậu nêu quan điểm. Luật sư có thể đối diện rủi ro pháp lý Trong khi đó, LS Nguyễn Thị Minh Huyền, Đoàn LS TP.HCM, cho rằng việc buộc LS tố giác thân chủ sẽ đi ngược lại với nguyên tắc cốt lõi của nghề LS là bảo mật thông tin. Nếu LS bị đặt vào nghĩa vụ tố giác, niềm tin này sẽ bị phá vỡ, khiến thân chủ e ngại hoặc che giấu thông tin. Hệ quả là phapluat@phapluattp.vn Các chuyên gia cho rằng cơ quan chủ trì soạn thảo nên cân nhắc thấu đáo mọi vấn đề với đề xuất truy cứu trách nhiệm hình sự luật sư không tố giác thân chủ chuẩn bị phạm tội. quyền được hỗ trợ pháp lý của thân chủ bị suy giảm và LS không thể bảo vệ tốt nhất cho thân chủ. Theo LS Huyền, việc xác định thời điểm thân chủ “chuẩn bị” hoặc “đang thực hiện” tội phạm cũng là vấn đề phức tạp và khó khăn. LS chủ yếu tiếp cận thông tin thông qua lời trình bày của thân chủ, khó có khả năng kiểm chứng độc lập. Nếu quy định không rõ ràng, LS có thể rơi vào rủi ro pháp lý: Tố giác sai thì vi phạm đạo đức nghề nghiệp, không tố giác thì có thể bị truy cứu TNHS. Tham khảo thêm trên bình diện quốc tế, nguyên tắc bảo mật LS ĐINH THỊ QUỲNH NHƯ, Đoàn LS TP.HCM: Cần nhìn từ bản chất nghề luật sư Để đánh giá đề xuất nêu trên, trước hết cần làm rõ khái niệm“chuẩn bị phạm tội”. Đây là giai đoạn người phạm tội tìm kiếm, chuẩn bị công cụ, phương tiện, lập kế hoạch hoặc tạo các điều kiện cần thiết khác nhằm thực hiện tội phạm nhưng chưa bắt đầu hành vi phạm tội. Như vậy, đặc trưng của giai đoạn này là hành vi nguy hiểm mới dừng lại ở mức độ tiềm tàng, chưa chuyển hóa thành sự xâm phạm thực tế. Chính điều này làm phát sinh vấn đề lớn trong việc áp dụng nghĩa vụ tố giác đối với LS. Trên thực tế, LS không có chức năng điều tra hay công cụ xác minh độc lập; họ chủ yếu tiếp cận thông tin thông qua lời trình bày của thân chủ. Trong khi đó, ranh giới giữa ý định, dự định và hành vi chuẩn bị phạm tội lại rất mong manh. Ngay cả khi thân Các chuyên gia cho rằng cơ quan chủ trì soạn thảo nên cân nhắc thấu đáo mọi vấn đề với đề xuất truy cứu trách nhiệm hình sự luật sư không tố giác thân chủ chuẩn bị phạm tội. Ảnh minh họa: AI Ý kiến chủ đưa ra những kế hoạch có vẻ cụ thể, LS cũng khó có cơ sở để kiểm chứng tính xác thực hoặc mức độ khả thi của thông tin đó. Việc xác định thế nào là “biết rõ” thân chủ đang chuẩn bị phạm tội vì vậy trở nên hết sức phức tạp và mang tính chủ quan cao. Từ góc độ người hành nghề, tôi nhận thấy không hiếm trường hợp thân chủ chia sẻ những suy nghĩ hoặc dự định mang tính bộc phát, thậm chí còn chưa hình thành rõ ràng. Có thể là lời nói trong lúc tức giận, ức chế, nói ra để “xả xú páp”. Chẳng hạn, quá trình trao đổi với LS, do bức xúc, thân chủ buông ra câu nói “tôi sẽ về đốt nhà...”, “tôi sẽ xử lý anh A không còn cái răng...”. Lúc ấy, người nghe có cảm giác như họ muốn ăn tươi nuốt sống đối tượng mà họ đề cập, như họ sắp thực hiện điều đó đến nơi rồi. Nhưng rồi sau đó thì sao? Cơn nóng giận nguôi ngoai, sau đó chẳng có chuyện đốt nhà, “xử lý anh A” nào diễn ra cả. Rõ ràng nếu chỉ dựa trên những thông tin như vậy để đặt ra nghĩa vụ tố giác thì ranh giới giữa phòng ngừa tội phạm và suy đoán chủ quan sẽ trở nên rất mong manh. Về nguyên tắc hành nghề, vấn đề này càng trở nên nhạy cảm. Theo Luật Luật sư, LS phải tuân thủ các nguyên tắc như độc lập, trung thực, tôn trọng sự thật khách quan và đặc biệt là nghĩa vụ giữ bí mật thông tin về vụ việc, về thân chủ. Nếu LS có nguy cơ bị truy cứu TNHS vì không tố giác thì chính nguyên tắc này sẽ bị suy yếu. Trong một môi trường như vậy, LS có xu hướng lựa chọn giải pháp an toàn cho mình, thay vì đặt trọng tâm vào việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của thân chủ. Hệ quả là nguy cơ xuất hiện tình trạng “tố giác phòng ngừa” - tức là tố giác không phải vì đã có cơ sở rõ ràng, mà để tránh rủi ro pháp lý cho chính người hành nghề. Khi đó, mối quan hệ LS - thân chủ sẽ không còn được xây dựng trên sự tin cậy, mà bị chi phối bởi sự dè dặt và phòng ngừa. Mặc dù mục tiêu của đề xuất là nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa tội phạm nhưng việc mở rộng nghĩa vụ tố giác đối với LS trong giai đoạn chuẩn bị phạm tội lại tiềm ẩn nhiều hệ quả khó lường. Đặc biệt, trong bối cảnh chưa có tiêu chí pháp lý rõ ràng để xác định mức độ “chuẩn bị phạm tội” cũng như “biết rõ”, việc áp dụng quy định này có thể dẫn đến tùy tiện và thiếu nhất quán trong thực tiễn. Từ góc độ cá nhân, tôi cho rằng việc duy trì cơ chế miễn trách nhiệm đối với LS theo quy định hiện hành là cần thiết nhằm bảo vệ nguyên tắc bảo mật và quyền bào chữa. Nếu có sửa đổi, chỉ nên giới hạn trong phạm vi rất hẹp, áp dụng đối với những trường hợp LS Nguyễn Văn Hậu. YẾN CHÂU - HẢI ĐĂNG
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==