12 THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT 80: Kiến tạo một không gian mạng lành mạnh ĐÔNG YÊN Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam là kim chỉ nam để định vị văn hóa trong mọi lĩnh vực của đời sống hiện đại. Bằng cách giám sát thực thi Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số, số hóa trải nghiệm di sản, xây dựng chuẩn kinh doanh số và… môi trường mạng sẽ trở thành hệ sinh thái bền vững, bảo tồn bản sắc và thúc đẩy tăng trưởng quốc gia. Cuộc trao đổi với PGS-TS Nguyễn Vĩnh Minh Thành, Phó Viện trưởng Viện Phát triển kinh tế số Việt Nam (ảnh), sẽ làm rõ lộ trình cần chuyển đổi từ quản lý hành vi sang kiến tạo một môi trường số nhân văn, đảm bảo phát triển kinh tế bền vững. Đưa văn hóa vào trung tâm chuyển đổi số . Phóng viên: Nghị quyết 80-NQ/TW xác định văn hóa là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm quốc gia. Theo ông, chuyển đổi số giúp hiện thực hóa định hướng này ra sao trong đời sống hiện đại? + PGS-TS NguyễnVĩnhMinh Thành: Trong bối cảnh công nghệ, dữ liệu và thuật toán chi phối mạnh đời sống, việc giữ “trục tinh thần” của xã hội trở nên cấp thiết. Không gian mạng không còn là phần phụ, mà là môi trường sống thực sự: Nơi con người giao tiếp, tiêu dùng, tranh luận và hình thành quan điểm. Một phần đời sống văn hóa đã dịch chuyển lên môi trường số, nơi cảm xúc được khuếch đại và hành vi bị định hình bởi nền tảng công nghệ. Theo Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được Bộ VH-TT&DL ban hành vào vào tháng 3 vừa qua, khi cá nhân tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số phải sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực; không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân. Vì vậy, nếu muốn văn hóa trở thành động lực phát triển, không thể đứng ngoài không gian số, mà phải được đặt ngay trong cấu trúc vận hành của nó. Hiện tượng lệch chuẩn đang phổ biến . Theo quan sát của ông, văn hóa số đang đối diện với những vấn đề gì, thưa ông? + Hiện nay, cách tiếp cận phổ biến mới dừng ở “văn hóa ứng xử” như lời nói, bình luận hay tin giả. Bộ quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số được Bộ VH-TT&DL ban hành vào ngày 5-3-2026 vừa qua áp dụng cho năm nhóm đối tượng: Cá nhân; tổ chức, doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội; nhà cung cấp dịch vụ Internet; cơ quan báo chí, truyền thông, quảng cáo, nghệ thuật biểu diễn và các cơ quan, tổ chức khác. Bộ quy tắc định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân theo chuẩn mực văn hóa, đạo đức và pháp luật Việt Nam. Mục tiêu là thúc đẩy môi trường số an toàn, tôn trọng văn hóa dân tộc và lan tỏa các giá trị tích cực. Chẳng hạn khi tham gia thảo luận, phản biện trên môi trường số, cần thể hiện thái độ tôn trọng, giao tiếp văn minh, lịch sự; sử dụng ngôn từ, lời thoại, hình ảnh văn minh, đúng mực, không thô tục, không phản cảm, không xúc phạm hoặc công kích cá nhân... Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay đòi hỏi phải nâng cấp cách tiếp cận. Văn hóa trên không gian mạng còn được chi phối bởi một hệ sinh thái kinh tế, nơi thương mại, truyền thông và hành vi tiêu dùng gắn chặt với nhau. Thực tế cho thấy nhiều lệch chuẩn đang phổ biến: Livestream dùng ngôn ngữ kích động, quảng cáo trá hình dưới dạng trải nghiệm cá nhân nhưng không minh bạch, nội dung giật gân được ưu tiên lan truyền hơn thông tin chính xác. Ranh giới giữa thuyết phục và thao túng ngày càng mờ. Khi nội dung gây sốc dễ lan truyền hơn, khi tương tác trở thành thước đo duy nhất, hệ giá trị xã hội số cũng bị điều chỉnh theo hướng cảm xúc hóa. Lệch chuẩn vì thế không còn là hiện tượng đơn lẻ mà đang dần trở thành logic vận hành của môi trường số. Do đó, phải chuyển từ quản lý hiện tượng sang kiến tạo môi trường. Một môi trường lành mạnh không chỉ là nơi ít vi phạm, mà là nơi điều đúng được nâng đỡ, điều tử tế có đất sống, điều có giá trị không bị chìm trong sự ồn ào và điều lệch chuẩn không dễ dàng trở thành chiến lược hiệu quả nhất. Vì vậy, cần mở rộng sang khái niệm “văn hóa kinh doanh số” - hệ chuẩn chi phối hành vi của doanh nghiệp, người bán, KOL/KOC, nền tảng và người tiêu dùng. Không thể chỉ xử lý vi phạm đơn lẻ . Hiện nay, Bộ quy tắc ứng xử trên không gian số đã có. Theo ông, cần làm gì để thực thi, làm lành mạnh môi trường mạng? + Không thể chỉ xử lý vi phạm đơn lẻ, vì cách làm đó luôn đi sau thực tế. Xử lý một phát ngôn sai không thay đổi được cơ chế tạo ra phát ngôn Dự kiến đầu tháng 6, Sở VH&TT TP.HCM sẽ tổ chức Hội nghị chuyên đề về công tác quản lý nhà nước trên không gian mạng, trong đó có nội dung triển khai Bộ quy tắc ứng xử trên môi trường số, đồng thời tham mưu UBND TP.HCM cụ thể hóa các nội dung để nâng cao hiệu quả thực thi. Chúng tôi định hướng tăng cường liên kết giữa các địa phương trong việc đưa ra khuyến nghị, hướng tới sự thống nhất khi triển khai trên phạm vi cả nước, nhất là trong hoạt động cấp phép, quản lý biểu diễn và quảng cáo. Sở tiếp tục phối hợp với các lực lượng chức năng triển khai“danh sách trắng”,“danh sách hạn chế”và dự kiến bổ sung“danh sách xanh” nhằm khuyến khích, lan tỏa nội dung tích cực, phủ xanh không gian mạng. Chúng tôi cũng tạo điều kiện để lực lượng sáng tạo nội dung, người làm truyền thông số tham gia đồng hành cùng chính quyền trong công tác tuyên truyền, lan tỏa thông tin chính thống. Thời gian tới, TP.HCM sẽ tăng cường tổ chức sự kiện, cung cấp nguồn nội dung chính thống để các nhà sáng tạo khai thác, lan tỏa thông tin tích cực, đồng thời đẩy mạnh truyền thông số trong quảng bá hình ảnh địa phương, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm vùng miền. Song song đó, TP xây dựng kế hoạch truyền thông chính sách trên nền tảng số, đặc biệt là dịch vụ công trực tuyến, nhằm nâng cao tỉ lệ người dân sử dụng. Cùng với việc lan tỏa thông tin tích cực, chúng tôi kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm trên không gian mạng, kể cả xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật nhưng mục tiêu lâu dài là xây dựng môi trường số lành mạnh, khuyến khích sáng tạo và lan tỏa giá trị tích cực. Ông NGUYỄN NGỌC HỒI, Phó Giám đốc Sở VH&TT TP.HCM HẢI NHI ghi Cần mở rộng sang khái niệm “văn hóa kinh doanh số” - hệ chuẩn chi phối hành vi của doanh nghiệp, người bán, KOL/KOC, nền tảng và người tiêu dùng. Đời sống xã hội - Thứ Sáu 5-6-2026 doisongxahoi@phapluattp.vn đó; chấn chỉnh một quảng cáo sai không thay đổi được mô hình tăng trưởng dựa trên sự mập mờ. Do đó cần tiếp cận hệ thống, với phân tầng trách nhiệm rõ ràng. Ở cấp cá nhân, cần nâng cao năng lực công dân số: Biết kiểm chứng thông tin, không bị cuốn theo cảm xúc và thuật toán. Ở cấp cộng đồng, cần cơ chế tự quản để các nhóm, diễn đàn không hợp thức hóa lệch chuẩn. Ở cấp người có ảnh hưởng, trách nhiệm phải tỉ lệ thuận với mức độ lan tỏa, đặc biệt là minh bạch nội dung quảng bá. Ở cấp doanh nghiệp, văn hóa kinh doanh số phải là chiến lược cốt lõi, không phải yếu tố trang trí. Và ở cấp nền tảng, các nhà mạng cần xác lập trách nhiệm với quyền lực phân phối sự chú ý - yếu tố quyết định nội dung nào được nhìn thấy và nội dung nào bị che khuất. Chỉ khi các tầng này vận hành đồng bộ, chuyển đổi số mới không chỉ quản lý hành vi mà có thể kiến tạo một môi trường văn hóa số bền vững. . Xin cảm ơn ông.• Trong bối cảnh chuyển đổi số, Nghị quyết 80-NQ/ TW về phát triển văn hóa Việt Nam yêu cầu xây dựng môi trường số lành mạnh gắn với hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam. Tiêu điểm KOL gợi mở văn hóa số Hai trào lưu lan tỏa tích cực gần đây cho thấy mạng xã hội đang trở thành không gian số hóa và tái tạo giá trị văn hóa đời sống. Thứ nhất là trào lưu “Sống xanh số”, được lan tỏa qua các influencer như Châu Bùi. Nội dung xoay quanh giảm rác thải nhựa, tiêu dùng bền vững, sống tối giản… nhanh chóng tạo hiệu ứng bắt chước, dần hình thành chuẩn hành vi mới của giới trẻ trên môi trường số, nơi lối sống được “chuẩn hóa” qua video ngắn và chia sẻ cá nhân. Thứ hai là trào lưu, kể chuyện về văn hóa, du lịch - ẩm thực Việt Nam và quốc tế, điển hình là YouTuber Khoai Lang Thang. Thay vì check-in đơn thuần, các video lồng ghép lịch sử, văn hóa và câu chuyện địa phương, biến di sản thành trải nghiệm sống động, dễ tiếp cận và có tính tương tác cao trên nền tảng số. Cả hai trào lưu cho thấy không gian mạng không chỉ lan truyền nội dung, mà đang dần trở thành môi trường kiến tạo văn hóa, nơi người nổi tiếng đóng vai trò “kích hoạt” và khuếch đại các giá trị sống tích cực trong đời sống số. TP.HCM siết quản lý, phủ xanh không gian mạng Đối với cá nhân, bộ quy tắc khuyến khích sử dụng họ tên thật hoặc thương hiệu sở hữu hợp pháp khi tham gia môi trường số. Ảnh: HOÀNG GIANG
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==