13 THÚC ĐẨY NGUỒN THU ĐẠI HỌC TỪ KHOA HỌC CÔNG NGHỆ: Khơi thông cơ chế để nghiên cứu bước ra thị trường PHẠM ANH Trong bối cảnh bức tranh tài chính đại học (ĐH) thiếu hụt đóng góp của hoạt động khoa học công nghệ (KHCN), Nghị quyết 57/2024 của Bộ Chính trị và cụ thể hóa là Nghị quyết 193/2025 của Quốc hội được xem như bước mở đường quan trọng thúc đẩy KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tuy nhiên, để các cơ chế mới thực sự tạo chuyển biến vẫn cần thêm nhiều giải pháp đồng bộ từ chính sách, quản trị ĐH đến liên kết với doanh nghiệp. Kỳ vọng cơ chế mới mở rộng hơn cho nhiều ngành khác Với trải nghiệm sau 14 năm quay về và công tác trong lĩnh vực khoa học kỹ thuật liên quan đến y tế ở cơ sở giáo dục ĐH ở Việt Nam, PGS-TS Nguyễn Thị Hiệp, Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho rằng các nghị quyết mới đã tạo ra chuyển biến lớn đối với đội ngũ nhà khoa học. Trước đó, PGS-TS Hiệp cho biết các nhà khoa học thường xuyên rơi vào trạng thái hoang mang, mơ hồ vì không biết những đề xuất của mình có được chấp thuận hay liệu có nhận được hỗ trợ từ Nhà nước hay không. Không những thế, theo PGS Hiệp, để làm nghiên cứu được công bố, bà phải tự gói ghém từ tiền thu nhập cá nhân để thực hiện. “Tôi bị đặt vào tình thế không thể dừng lại, bởi nếu không chi tiền túi thì năng lượng nghiên cứu của mình cũng sẽ bị tan chảy vì chờ đợi “funding” (tài trợ), điều này dẫn tới tôi tự thua, tự gục ngã và ngay cả năng lượng tích cực để mình giữ lửa nghề cũng chẳng thể có” - PGS-TS Hiệp nhớ lại. Vậy nên các nghị quyết ra đời cùng các quỹ hỗ trợ nghiên cứu giúp các nhà khoa học định hình rõ ràng về hướng nghiên cứu, hiểu được nhu cầu của đất nước và mạnh dạn theo đuổi các nghiên cứu phục vụ phát triển quốc gia. Họ được tạo động lực, an tâm về cơ chế hỗ trợ kinh phí, đặc biệt là các nhà khoa học trẻ, giúp họ tập trung làm việc, nghiên cứu. Từ các cơ chế mới, PGS Hiệp liên tục động viên các bạn trẻ hãy về nước cống hiến, phát triển nghề ở Việt Nam và bà đã tuyển được khá nhiều cán bộ trẻ giỏi và mới, có năng lượng với hy vọng sẽ thực hiện được các nghị quyết triệt để. Tuy nhiên, bà kỳ vọng các cơ chế mới được mở rộng hơn cho nhiều ngành khác chứ không chỉ ưu tiên một số ngành mũi nhọn của quốc gia. Cơ chế mới tháo gỡ 70%-80% điểm nghẽn Ở góc độ quản lý trực tiếp hoạt động KHCN, PGS-TS Trịnh Ngọc Nam, Trưởng phòng Quản lý khoa học và Hợp tác quốc tế Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM, nhìn nhận hai nghị quyết mới là những cơ sở pháp lý quan trọng cho phát triển KHCN. Trong đó, Nghị quyết 193/2025 là bước ngoặt lớn khi thí điểm nhiều cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn lâu nay trong hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa kết quả khoa học. Từ cơ sở này, giai đoạn 2024-2025, trường đã từng bước thúc đẩy hợp tác với doanh nghiệp, phát triển các mô hình doanh nghiệp spin-off - là doanh nghiệp KHCN ở các trường ĐH, viện nghiên cứu. Những đổi thay điển hình nhất theo PGS-TS Nam là các cơ sở đào tạo được quyền sở hữu và quản lý kết quả nghiên cứu mà không cần thực hiện thêm thủ tục giao quyền sở hữu như trước đây. Đáng chú ý, các trường ĐH công lập được phép thành lập hoặc góp vốn vào doanh nghiệp dựa trên kết quả nghiên cứu khoa học, tạo cơ sở pháp lý cho các mô hình doanh nghiệp spin-off phát triển. Đồng thời, Nghị quyết 193/2025/QH15 của Quốc hội cũng cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu, không thu hồi kinh phí nếu nhiệm vụ khoa học không đạt kết quả như kỳ vọng nhưng đã thực hiện đúng quy trình. “Ở góc độ pháp lý, nhiều điểm nghẽn trước đây đã được tháo gỡ khoảng 70%-80%. Tuy nhiên, thách thức hiện nay nằm ở khâu thực tiễn triển khai, đặc biệt là cơ chế chia sẻ lợi nhuận giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp vẫn cần được hoàn thiện thêm dựa trên những bài học từ các trường hợp thực tế” - ông Nam nhận định. Để biến chính sách thành nguồn thu Ở góc độ trực tiếp làm khoa học, PGS-TS Nguyễn Thị Hiệp cho rằng một trong những điểm nghẽn lớn cần tháo gỡ hiện nay là cơ chế tài chính và giải ngân cho nghiên cứu. Theo bà, ở nhiều quốc gia, khi đề tài được phê duyệt, kinh phí nghiên cứu được giải ngân nhanh và linh hoạt hơn. Trường ĐH sẽ quản lý quỹ tiền và chi theo nội dung hoạch định. “Làm việc mà tới đoạn giải ngân, nhà khoa học nào cũng khóc thì chắc chắn chúng ta không ra được điều gì lớn lao, chính nó sẽ giới hạn các nhà khoa học và tệ hơn là giới hạn cả sáng kiến của họ. Vì vậy, theo tôi, muốn có kết quả nghiên cứu xuất sắc thì vấn đề tài chính cần Sáng nay (5-6), báo Pháp Luật TP.HCM sẽ tổ chức talkshow “Mở lối để nghiên cứu từ đại học bước ra thị trường”. Tham dự có các chuyên gia: - PGS-TS Đàm Sao Mai, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghiệp TP.HCM; - TS Trần Thị Ngọc Diệp, Trưởng Trung tâm Đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ, Trường ĐH Quốc tế - ĐH Quốc gia TP.HCM; - GS-TS Trương Nguyện Thành, ĐH Utah. Talkshow nhằm tạo diễn đàn trao đổi đa chiều giữa cơ sở đào tạo, nhà khoa học, doanh nghiệp và chuyên gia pháp lý về bức tranh hoạt động KHCN hiện nay và những nhìn nhận về những điểm nghẽn còn tồn tại. Từ đó, các chuyên gia sẽ thảo luận về những cơ hội và các giải pháp thúc đẩy nghiên cứu gắn với thực tiễn, tạo giá trị kinh tế - xã hội là yêu cầu đặt ra hiện nay. Đời sống xã hội - Thứ Sáu 5-6-2026 doisongxahoi@phapluattp.vn Nhiều chuyên gia, nhà khoa học cho rằng dù cơ chế đã mở nhưng các quy định về tài chính là một trong những rào cản lớn nhất cần sớm tháo gỡ để thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. được tháo gỡ, linh hoạt hơn và cần tin tưởng các nhà khoa học hơn. Nếu không, các nhà khoa học giỏi ở quốc tế rất khó về hoặc về nhưng khó gắn bó lâu dài” - PGS Hiệp nhận định. TS Quách Thanh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, cũng cho rằng cần đơn giản hóa các quy định về quản lý tài chính trong việc sử dụng kinh phí, quyết toán, định giá tài sản trí tuệ và phân chia lợi ích từ thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu. Cùng với đó, TS Hải đề xuất Nhà nước cần đầu tư trọng điểm các phòng thí nghiệm chiến lược thay vì dàn trải như hiện nay; đồng thời thúc đẩy mô hình hợp tác “3 nhà” giữa Nhà nước - nhà trường - doanh nghiệp. Ngoài ra, cần phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong ĐH, gồm trung tâm chuyển giao công nghệ, vườn ươm khởi nghiệp, quỹ đầu tư nghiên cứu ứng dụng và cơ chế khuyến khích doanh nghiệp cùng tham gia đặt hàng, đồng tài trợ nghiên cứu.• Talkshow “Mở lối để nghiên cứu từ đại học bước ra thị trường” Từ các cơ chế mới, PGS Nguyễn Thị Hiệp liên tục động viên các bạn trẻ hãy về nước cống hiến và phát triển nghề ở Việt Nam, và bà đã tuyển được khá nhiều cán bộ trẻ giỏi và mới. PGS-TS Nguyễn Thị Hiệp (đứng giữa) cùng các nghiên cứu viên trong một giờ làm việc. Ảnh: BÍCH NGỌC Ý kiến PGS-TS NGUYỄNTHỊHIỆP, Trường ĐH Quốc tế - ĐH Quốc gia TP.HCM: Cần đội ngũ trung gian kết nối nhà khoa học và doanh nghiệp Nhiều năm tham gia đề tài ở các cấp, tôi thấy“điểm nghẽn”lớn nằm ở việc chưa có hướng dẫn rõ ràng để nhà khoa học nhìn thấy“đường ra” cho sản phẩm nghiên cứu. Tôi từng rơi vào những tình huống doanh nghiệp cần, nhà khoa học đã có nhưng khi cả hai bên ngồi nói chuyện với nhau lại vướng mắc và không ra được thành phẩm. Vì thế tôi nghĩ cần có một đội ngũ trung gian kết nối giữa nhà khoa học với doanh nghiệp. Đội ngũ này phải thật sự “hiểu chuyện”, hiểu kỹ thuật, hiểu nhu cầu của doanh nghiệp, tâm lý nhà khoa học và nắm rõ các quy định pháp lý để hỗ trợ quá trình chuyển giao công nghệ. Các trường ĐH cần xây dựng đội ngũ trung gian đủ năng lực để chủ động tìm đầu ra cho công nghệ, đồng thời nắm bắt nhu cầu từ địa phương, doanh nghiệp để quay lại đặt hàng nghiên cứu phù hợp. Ông DƯƠNG THÀNH LONG, cố vấn cao cấp về Luật Sở hữu tài sản trí tuệ, Chủ tịch ALIAT Group: Cần tạo ra “độ sẵn sàng công nghệ” Nhiều kết quả nghiên cứu hiện có khả năng ứng dụng, có thể tạo ra sản phẩm thực tế nhưng vẫn “kẹt” ở giai đoạn hoàn thiện công nghệ, thử nghiệm và tạo mẫu do mức độ sẵn sàng công nghệ còn thấp. Bởi các nhà khoa học và trường ĐH rất khó tự có đủ nguồn lực tài chính để đầu tư cho giai đoạn này. Tuy nhiên, trải nghiệm một thời gian nghiên cứu tại Nhật Bản, tôi thấy ở đó, họ trao quyền chủ động đăng ký sở hữu và thương mại hóa tài sản trí tuệ cho các chủ thể nghiên cứu. Nhà nước đầu tư các trung tâm nghiên cứu mở, phòng thí nghiệm với trang thiết bị hiện đại, sau đó mở cho các nhà khoa học đưa sáng kiến vào thử nghiệm, phát triển, thậm chí ở quy mô lớn hơn. Chính nhờ hạ tầng này, các doanh nghiệp và nhà đầu tư sẵn sàng tham gia, đầu tư thêm máy móc, thiết bị hiện đại để cùng phát triển sản phẩm. Từ đó, tôi mong muốn TP.HCM nên xem xét xây dựng một hệ thống tương tự. Điều đó tạo ra “độ sẵn sàng công nghệ” - yếu tố then chốt để đưa kết quả nghiên cứu ra thị trường.
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==