6 Pháp luật & cuộc sống - Thứ Ba 2-12-2025 phapluat@phapluattp.vn Bộ Tư pháp đang xây dựng dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về thực hiện thí điểm chế định luật sư (LS) công. Trong đó, dự thảo quy định về tiêu chuẩn, điều kiện hoạt động, phạm vi hoạt động, trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của LS công… Để làm rõ hơn về chế định này, PV đã có cuộc trao đổi với LS Lê Hồng Nguyên, Ủy viên Ban Thường vụ Liên đoàn LS Việt Nam. Chân dung “luật sư công” . Phóng viên: Thưa LS, đề xuất thí điểm chế định LS công nhận được rất nhiều sự quan tâm. Trước hết, ông có thể phác họa chân dung của một LS công? + LS Lê Hồng Nguyên (ảnh): LS công là những người làm công tác pháp luật, công tác pháp lý với vị trí, vai trò tương tự như LS hiện nay. Tuy nhiên điểm khác biệt là nằm ở sứ mệnh của họ đó là chỉ bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội, doanh nghiệp nhà nước… Tôi lấy ví dụ như công chức làm trong ngành công an sẽ có rất nhiều vị trí nhưng chỉ có người làm công tác pháp luật, pháp chế mới có thể làm LS công và muốn làm LS công phải đảm bảo các tiêu chí để trở thành LS công. Điều 2 dự thảo quy định LS công là cán bộ, công chức, viên chức, sĩ quan Công an nhân dân, sĩ quan Quân đội nhân dân, cán bộ thuộc doanh nghiệp nhà nước (không bao gồm viên chức đang thực hiện qua, lợi ích của Nhà nước bị xâm phạm nghiêm trọng nhưng lại thiếu vắng lực lượng chuyên để bảo vệ lợi ích của Nhà nước. Chủ yếu chỉ giao phó cho các cơ quan tố tụng. Trường hợp có đại diện của cơ quan nhà nước tham gia trong vụ án để bảo vệ cho lợi ích của Nhà nước nhưng như đã nói họ không chuyên về pháp luật hay tố tụng như một LS. Vì vậy sự xuất hiện của LS công là yêu cầu từ thực tiễn. . Nếu là vì không có người vậy vì sao chúng ta không thuê đội ngũ LS hiện nay, những người vốn dày dặn kinh nghiệm? + Dự thảo vẫn có quy định về việc phối hợp giữa LS công và đội ngũ LS hiện nay (mà dự luật gọi là LS tư). Tuy nhiên vẫn cần LS bảo vệ lợi ích công thì chưa có, trong khi nhiều nước trên thế giới đã có. Vì chưa bao giờ có nên khi đưa ra chế định này vào thực tiễn sẽ có thể gặp nhiều khó khăn mà chúng ta không tiên liệu hết, sẽ có những ý kiến trái chiều làm ảnh hưởng đến tình hình chung. Do đó, thí điểm là bước đi thận trọng và cần thiết. Giai đoạn thí điểm sẽ giúp chúng ta đo lường, đúc kết kinh nghiệm để quyết định có nên nhân rộng mô hình này hay không, cũng như xác định số lượng nhân sự phù hợp cho từng địa phương. Về phạm vi hoạt động, dự thảo quy định LS công bảo vệ lợi ích công là bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan nhà nước, cơ quan, tổ chức trong hệ thống chính trị, doanh nghiệp nhà nước. Theo tôi, phạm vi như vậy là hợp lý, tương tự như cơ chế VKS thí điểm khởi kiện để bảo vệ lợi ích công và hệ thống trợ giúp viên pháp lý để bảo vệ cho một số người yếu thế… . Đi cụ thể vào các điều khoản của dự thảo, đặc biệt là điều kiện hành nghề và đào tạo, ông có thấy điểm nào còn bất cập? + Đúng là còn một số vấn đề cần bàn thảo. Dự thảo quy định LS công phải có ít nhất năm năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật chứ không phải chỉ là cử nhân và đồng thời phải qua lớp đào tạo LS công, phải tập sự… Đáng chú ý, dự thảo quy định người tập sự có thể lựa chọn tập sự LS công tại tổ chức hành nghề LS hoặc tại cơ quan, tổ chức nơi họ được tuyển dụng làm công chức, viên chức… Tuy nhiên, tôi cho rằng cần có hệ thống đánh giá việc tập sự đối với LS công riêng. Tương tự, việc đào tạo LS công cũng cần phải có chương trình đào tạo khác biệt vì LS công hoàn toàn khác. Bên cạnh đó, hiện có độ vênh về thủ tục tố tụng khi theo dự thảo thì LS công chỉ cần được cấp chứng chỉ hành nghề. Trong khi đó, pháp luật về tố tụng và Luật LS lại quy định LS muốn tham gia tố tụng hành chính, dân sự thì phải có thẻ LS, đơn yêu cầu của khách hàng. Vậy liệu cơ quan tố tụng có chấp nhận hay không khi LS công không có thẻ? Đây cũng là vấn đề cần được tính toán. THÍ ĐIỂM LUẬT SƯ CÔNG: Bước đi cần thiết để tăng cường lợi ích công trợ giúp pháp lý) được cơ quan có thẩm quyền cấp chứng chỉ LS công để thực hiện các hoạt động có tính chất pháp lý nhằm bảo vệ lợi ích công theo quy định của pháp luật. Để trở thành LS công thì các đối tượng nêu trên phải có trình độ cử nhân luật trở lên; có ít nhất năm năm kinh nghiệm làm việc trong lĩnh vực pháp luật hoặc kinh nghiệm tranh tụng, tư vấn pháp luật; đã qua khóa đào tạo LS công do Học viện Tư pháp tổ chức và hoàn thành thời gian tập sự LS công (trừ trường hợp được miễn tập sự). . Hiện cả nước đã có hơn 21.000 LS, vậy vì sao vẫn cần hình thành chế định LS công, thưa ông? + Việc hình thành chế định này xuất phát từ nhu cầu thực tiễn và theo định hướng chính trị. Tại Nghị quyết 66 về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới, Bộ Chính trị đã đặt ra yêu cầu về việc nghiên cứu hình thành chế định LS công. Thực tế từ các đoàn giám sát của Quốc hội tại các địa phương cũng cho thấy nhu cầu phải có LS bảo vệ quyền lợi cho Nhà nước, hỗ trợ cho UBND tỉnh, doanh nghiệp nhà nước… LS công sẽ là lực lượng bảo vệ chuyên nghiệp, chuyên sâu về chính sách, tố tụng. Chúng ta thường thấy trong các vụ án hành chính, pháp luật có quy định người đứng đầu cơ quan, tổ chức được ủy quyền cho cấp phó để tham gia tố tụng hành chính. Tuy nhiên, những vị lãnh đạo này thường quá bận rộn với công việc quản lý hành chính nhiều, khó có thể tham gia phiên tòa trong khi tố tụng tại tòa án thường kéo dài. Vì vậy, cần có cơ chế kết hợp khi giao việc cho công chức có chức năng chuyên môn chuyên sâu về lĩnh vực đó để bảo vệ cho quyền lợi của Nhà nước thay cho người đứng đầu hoặc cơ quan tổ chức bị kiện. Đó chính là LS công. Hơn nữa, thực tiễn xét xử các đại án về kinh tế và chức vụ thời gian qua cho thấy được xét xử trong thời gian công, bởi điều này là để đảm bảo tính bảo mật. Các LS tư thường có nhiều khách hàng nên không phải vụ việc nào các cơ quan nhà nước cũng có thể giao cho LS tư vì lo ngại xung đột lợi ích. LS công cần đứng ra bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước trong quan hệ hành chính, tố tụng, dân sự. Đáng chú ý, đối với các quan hệ quốc tế, ở nước ngoài thường có đội ngũ LS chuyên nghiệp ngay từ khi tư vấn, thực hiện và giải quyết tranh chấp, thế nên các tranh chấp quốc tế chúng ta thường yếu thế. Nhưng nếu thuê LS nước ngoài bảo vệ thì không ổn. Vì vậy, Bộ Chính trị đưa ra chế định LS công thời điểm này là hợp lý, cần thiết, giải quyết bài toán tồn đọng nhiều năm qua. Thí điểm là bước đi thận trọng và cần thiết . Có ý kiến trái chiều về việc nên hay không nên thí điểm LS công. Quan điểm của ông thế nào? + LS công là một chế định hoàn toàn mới đối với Việt Nam. Chế định LS chúng ta đã có 80 năm nhưng chỉ nói lên vai trò của LS trong đời sống xã hội còn LS chuyên Điểm khác biệt giữa luật sư công và luật sư tư nằm ở chỗ luật sư công chỉ bảo vệ lợi ích công, lợi ích của Nhà nước, tổ chức chính trị xã hội, doanh nghiệp nhà nước… Đề xuất thí điểm luật sư công được kỳ vọng sẽ lấp khoảng trống trong việc bảo vệ lợi ích công hiện nay. YẾN CHÂU thực hiện Một phiên tòa hành chính tại TAND TP Cần Thơ. Ảnh: NHẪN NAM
RkJQdWJsaXNoZXIy Mjg2ODExMg==