4
Thời sự -
ThứBa18-7-2023
ĐỖTHIỆN
T
hực tế bản đồ đường
lưỡi bò trên phim ảnh,
báo chí… ngoài những
nét vẽ tượng trưng cho một
tham vọng bành trướng Biển
Đông thì không có ý nghĩa
pháp lý nếu soi chiếu Công
ước Liên hợp quốc về Luật
Biển (UNCLOS) năm 1982,
hay khi nhìn vào phán quyết
của Tòa trọng tài vào năm
2016 về vụ Philippines kiện
Trung Quốc (TQ).
Tuy nhiên, nhiều người lo
ngại rằng việc TQ cài cắm
bản đồ đường lưỡi bò vào
các ấn phẩm văn hóa, điện
ảnh, giải trí, khoa học… về
lâu dài có thể làm thay đổi
nhận thức của một bộ phận
lớn cộng đồng quốc tế nếu
không được cảnh báo sớm.
Ý đồ “xét lại”
luật pháp quốc tế
Phân tích về vấn đề này,
PGS-TSVũThanhCa, nguyên
Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc
tế và khoa học công nghệ -
Tổng cục Biển và Hải đảo
Việt Nam, cho rằng luật pháp
quốc tế còn khá nhiều điểm
chưa rõ ràng và chưa cụ thể.
TQ đang tìm cách lợi dụng
những điểm này để làm lợi
cho mình. Ví dụ, một trong
những điểm mà luật pháp
quốc tế còn chưa quy định
cụ thể là khái niệm “im lặng
cũng có nghĩa là đồng ý”.
Theo ông Ca, bằng việc
lợi dụng các sản phẩm văn
hóa, khoa học vào việc phát
tán đường lưỡi bò, TQ muốn
lợi dụng những điểm chưa
rõ ràng, cụ thể của luật pháp
quốc tế để tạo ra những cái
bẫy tinh vi, hòng hợp thức
hóa các tuyên bố chủ quyền
sai trái. Như vậy, nếu từ các
bộ phim, cuốn sách, bài báo
khoa học…mà họ kín đáo cài
cắm đường lưỡi bò vào được
nữa, gần đây TQ lại có thêm
lập luận mới là UNCLOS
đã được thông qua vào năm
1982, cách đây hơn 40 năm
và do vậy đã lạc hậu, cần
được đàm phán, xây dựng
lại. Bằng những lập luận
như thế này, TQ từng bước
tạo ra một bức tranh mờ ảo
nhằm vô hiệu hóa UNCLOS
và luật pháp quốc tế để dễ
dàng buộc các quốc gia khác
xung quanh Biển Đông phải
đàmphán với họ về các “vùng
biển tranh chấp” mà họ tạo
ra một cách phi pháp.
Không thể
thành hiện thực!
Cùngquanđiểmtrên,chuyên
gia Hoàng Việt (Trường ĐH
Luật TP.HCM) cũng cho rằng
trước mắt các động thái cài
cắm bản đồ đường lưỡi bò
vào đời sống văn hóa, tinh
thần sẽ chưa thể làm thay
đổi bản chất pháp lý của tấm
bản đồ phi pháp này. Nói
cách khác, ngay cả khi TQ
kín đáo, khéo léo lồng ghép
tế tin tưởng lập trường (vốn
phi pháp) của TQ về đường
lưỡi bò thì họ cũng sẽ ủng hộ
TQ “xem xét lại” hệ thống
luật pháp quốc tế. Tuy nhiên,
điều đáng mừng là cho đến
nay, các chiêu trò cài cắm bản
đồ phi pháp của TQ đều bị
phát hiện, phản đối. Không
chỉ Việt Nam mà ở khu vực
Đông Nam Á, thậm chí tại
nhiều nước phương Tây, xu
hướng thận trọng, đề phòng,
chủ động phát hiện và chống
lại hình ảnh đường lưỡi bò
ngày càng tăng.
Việc TQ lồng ghép đường
lưỡi bò ngày càng được
truyền thông quốc tế chú
ý và đưa tin rất nhiều. Đầu
tháng 7-2023, tạp chí
Time
có một bài viết về sự kiện
Việt Nam không cấp phép
cho phim
Búp bê Barbie
do
có hình ảnh đường lưỡi bò.
Trong đó, bài báo dẫn lại
thông tin các nhà làm phim
sẽ không nhận được sự ủng
hộ và giúp đỡ từ phía Bộ
Quốc phòng Mỹ (cơ quan
thường hỗ trợ các bộ phim
hoặc chương trình có các nội
dung về hoạt động quân sự
hoặc cần quay phim tại căn
cứ quân sự) nếu như họ thay
đổi các sản phẩm điện ảnh
để tuân theo những yêu cầu
kiểm duyệt của TQ.
Ng o à i r a , Ma l a y s i a ,
Philippines, Indonesia, Việt
Nam; thậm chí là Mỹ, Úc,
Anh, Pháp, Đức đều đã gửi
công hàm lên Liên hợp quốc
với quan điểm chung là phản
đối các hành vi sai trái của
TQ ở Biển Đông, trong đó
có yêu sách đường lưỡi bò.
“Cuộc chiến công hàm” giai
đoạn 2020-2021 là biểu hiện
đángmừng cho thấy các nước
đã cảnh giác, không im lặng,
không chờ ai lên tiếng thay
mình trước cách hành xử của
TQ cũng như yêu sách phi
pháp của nước này.
“Cho nên tôi nghĩ ý đồ
muốn vận động dư luận quốc
tế để viết lại luật pháp quốc
tế, muốn viết lại câu chuyện
chủ quyền ở Biển Đông mà
TQ đang thực hiện thông
qua phát tán đường lưỡi bò
trên ấn phẩm văn hóa sẽ rất
khó thành hiện thực” - ông
Việt nói.•
Các chuyên gia trongmột hội thảo tại Trung tâmNghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS) củaMỹ
thảo luận về thách thức của yêu sách đường lưỡi bò ở BiểnĐông. Ảnh: inquirer.net
sử dụng tại các nước khác thì
sau này TQ có thể dùng việc
này vào các động thái chính
trị, ngoại giao, pháp lý… để
củng cố yêu sách.
“TQ sẽ nói rằng họ đã
chuyển các sản phẩmcó tuyên
bố chủ quyền của họ cho các
nước khác và các nước đã
lưu hành, sử dụng, im lặng.
Điều đó có nghĩa là các nước
đã ngầm thừa nhận yêu sách
của TQ, vì vậy không có
quyền nói ngược lại” - ông
Ca nhận định. Chuyên gia
này lưu ý thêm: TQ có thể
dùng sức mạnh kinh tế, quân
sự vượt trội của mình để bảo
vệ những lập luận nêu trên.
Điều này sẽ đặt các quốc
gia xung quanh Biển Đông
vào tình thế nguy hiểm hơn.
Điều quan trọngmà ông Ca
nhấn mạnh đó là: Mặc dù đã
có phán quyết của Tòa trọng
tài 2016, theo đó đường lưỡi
bò của TQ là không có cơ
sở pháp lý nhưng UNCLOS
cũng quy định vùng biển
chồng lấn giữa các quốc gia
có thể được phân định trên
cơ sở đàm phán và đồng
thuận giữa các quốc gia.
Dù đường lưỡi bò phi pháp
không thể coi là vùng biển
chồng lấn với các quốc gia
khác nhưng TQ vẫn có thể
lập lờ, cho rằng vì các nước
đã ngầm thừa nhận tuyên bố
chủ quyền của họ và họ đang
“đàm phán” để làm rõ. Hơn
bản đồ đường lưỡi bò vào
các sản phẩm văn hóa, giải
trí, khoa học… thì yêu sách
đường lưỡi bò vẫn phi pháp.
“Tuy nhiên, tôi cũng lưu ý
rằng hệ thống luật pháp quốc
tế cũng do con người tạo ra.
Điều đó có nghĩa con người
cũng có thể thay đổi luật pháp
khi có các yếu tố tác động đủ
mạnh, mà một trong những
nhân tố quan trọng đó là nhận
thức (của số đông). Sự nguy
hiểm của việc truyền bá văn
hóa phẩm có đường lưỡi bò
nằm ở chỗ nếu số lượng đủ
lớn, tần suất đủ thường xuyên,
thời gian đủ dài trong khi sự
phản kháng, bác bỏ nếu không
đủ mạnh mẽ tương thích và
kéo dài thì nhận thức của con
người (nhất là các thế hệ về
sau) sẽ dần có sự thay đổi.
Từ một bản đồ đường lưỡi
bò “bất thường” qua nhiều
năm có thể trở thành “bình
thường”, được chấp nhận” -
ông Việt lưu ý.
Vị chuyên gia này cũng nói
thêm nếu công chúng quốc
Không chỉ Việt Nam
mà ở khu vực Đông
Nam Á, thậm chí tại
nhiều nước phương
Tây, xu hướng thận
trọng, đề phòng, chủ
động phát hiện và
chống lại hình ảnh
đường lưỡi bò ngày
càng tăng.
Đường lưỡi bò
xuất hiện ngày càng
dày đặc
Một bài viết trên trang
Sáng
kiến Minh bạch Hàng hải châu
Á
(AMTI) vào năm 2020 dẫn ra
khảo sát cho thấy 260 bài báo
có sử dụng bản đồ đường lưỡi
bò trên 20 tạp chí khoa học nổi
tiếng của nhiều nhà xuất bản
khácnhau,điểnhìnhlà
Springer’s
Nature
,
Science
,
Elsevier
... Nội
dungcácbài báocũngđadạng,
gồmthủy văn học, biến đổi khí
hậu,nôngnghiệp,khảocổ,năng
lượng,môi trường, quản lý chất
thải, sức khỏe…Trên thực tế, số
bài báo khoa học được TQ cài
cắm đường lưỡi bò còn nhiều
hơn thế.
Trước năm2009, đường lưỡi
bòhiếmkhi xuất hiện trongcác
bài báo khoa học. Tuy nhiên
từ năm 2010, hiện tượng này
ngày càng phổ biến. Khảo sát
sơ bộ cho thấy năm 2010 có
ít nhất 10 bài, đến năm 2018
con số này lên đến 60 bài và
chỉ trong nửa đầu năm 2019
đã có 90 bài được phát hiện
có đường lưỡi bò.
Tiêu điểm
Soi mưu đồ nguy hiểm
dưới lăng kính pháp lý
Trung Quốc lợi dụngmột số điểm chưa rõ ràng trong hệ thống luật pháp quốc tế
để tìm cách hợp thức hóa bản đồ đường lưỡi bò phi pháp ở BiểnĐông.
Xóa
“ma trận”
đường
lưỡi bò
phi pháp của
Trung Quốc
- Bài 2
Số lượng bài báo khoa học trên 20 tạp chí được khảo sát có chứa
hình ảnh đường lưỡi bò từ năm1994 đến 2019. (Nguồn: AMTI)
Nếunhìnmột cách tổng thể, bảnđồđường
lưỡi bò nói riêng và những thông tin sai lệch,
độc hại về yêu sách của TQ ở Biển Đông nói
chung đượcTQ tổ chứcmột cách rất chặt chẽ
từ trung ương đến địa phương, trong lĩnh
vực công cũng như tư nhân, ở trong nước
và tại nước ngoài. Cụ thể, chính phủ TQ cho
xuất bản các ấn phẩm sách lịch sử, bản đồ,
các tuyên bố chính thức, các văn bản chính
thức, kết quả“khảo cổ”…đều có yêu sách và
hình ảnh đường lưỡi bò.
Vềphươngdiện truyền thôngđại chúng,TQ
công bố đường lưỡi bò trên các kênh truyền
hình, báo chíTQbằng tiếng Anh và các ngoại
ngữ khác; hợp tác với một số cơ quan báo
chí tại các quốc gia mà TQ có ảnh hưởng; tận
dụng triệt để sự phát triển của các nền tảng
mạng xã hội và công nghệ mới để phát tán
hình ảnh đường lưỡi bò.
Ở các kênh ngoại giao khác, TQ công bố
nhiều sách, tạp chí khoa học, đồng thời thông
qua các nhóm tư vấn chính sách, các chuyên
gia có sức ảnh hưởng…để tìmcách hợp thức
hóahìnhảnhđường lưỡi bò. Cuối cùng làphim
ảnh, truyện tranh, trò chơi điện tử, các hoạt
động du lịch, thể thao, văn nghệ, giải trí…
“Ma trận” đường lưỡi bò không chỉ trên phim ảnh
