7
Tiêu điểm
Luật & đời
(Tiếp theo trang 1)
Pháp luật
&
cuộc sống -
Thứ Hai10-7-2023
YẾNCHÂU
B
ộ luật Dân sự 2015 ghi nhận nguyên
tắc khi tranh chấp phát sinh mà
chưa có điều luật điều chỉnh thì
áp dụng tập quán hoặc áp dụng quy
định của pháp luật điều chỉnh quan hệ
dân sự tương tự để giải quyết.
Tại hội thảo về nguyên tắc giải quyết
vụ việc dân sự trong trường hợp chưa
có điều luật để áp dụng do khoa Luật
dân sự Trường ĐH Luật TP.HCM tổ
chức mới đây, ThS - nghiên cứu sinh
Nguyễn Đức Phước (Chánh án TAND
quận Bình Tân, TP.HCM) cũng đã dẫn
chứng cho việc áp dụng nguyên tắc trên
trong thực tế.
Sử dụng chà đánh bắt cá
là một tập quán lâu đời
Ông Phước nêu bản án phúc thẩm
ngày 31-7-2020 của TAND tỉnh Bà
Rịa-Vũng Tàu về yêu cầu chấm dứt
hành vi neo đậu, thả chà, khai thác hải
sản và tranh chấp quyền sở hữu chà
giữa ông H với bị đơn là hai ông T và
C. Người liên quan là ông TH.
Theo nguyên đơn, năm 2018, ông
TH là chủ sở hữu hai cây chà đã viết
giấy cho ông mượn. Thế nhưng trong
lúc tàu cá của ông đang neo đậu tại đây
thì tàu cá của phía bị đơn cũng tự ý đến
đánh bắt, neo đậu...
Vì vậy, ông H khởi kiện yêu cầu hai
ông C, T chấm dứt hành vi neo đậu, thả
chà và khai thác thủy sản tại hai điểm
chà trên. Phía bị đơn thì không đồng
ý và yêu cầu công nhận quyền sở hữu
cây chà cho ông T.
Xử sơ thẩm, TAND huyện Long Điền
không chấp nhận yêu cầu của nguyên
đơn, công nhận một cây chà là sở hữu
chung của ông T và ông TH (chủ sở
hữu cây chà), cây chà còn lại thuộc
sở hữu của ông TH... Sau đó, ông TH
kháng cáo.
Xử phúc thẩm, HĐXX nhận định
việc sử dụng chà trong đánh bắt cá là
một tập quán lâu đời ở các địa phương
vùng biển Bà Rịa-Vũng Tàu và một
số tỉnh lân cận. Chà là một công trình
nhân tạo đặt dưới đáy biển được kết
cấu bởi các vật nặng cố định vị trí như
xác vỏ tàu thuyền, xác vỏ xe… và các
vật liệu liên kết như dây nylon… kết
thành khối vật thể tạo bóng mát nhằm
thu hút thủy, hải sản đến.
Các bên đều thừa nhận chà là một
loại tài sản và khi không có nhu cầu
sử dụng nữa thì chủ sở hữu có quyền
chuyển nhượng cho người khác. Người
đầu tiên làm chà là chủ sở hữu của cây
chà đó, việc đồng sở hữu chà là do sự
thỏa thuận của ngư dân.
Tranh chấp
cây chà trên biển,
giải quyết sao?
HĐXX đã áp dụng tập quán sử dụng chà trong đánh bắt cá ở các vùng
biển tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu vàmột số tỉnh lân cận để giải quyết
tranh chấp.
Một vụ án khác cũng áp
dụng tập quán về cây chà
Tại Quyết định giám đốc thẩm số 93/
GĐT-DSngày 27-5-2002,TòaDân sựTAND
Tối cao cũng đã ghi nhận tập quán trong
nghề đánh cá biển tại tỉnh Bà Rịa-Vũng
Tàu. Đó là vụ án “cây chà 19 tiếng”.
Theo đó, TAND Tối cao đã ghi nhận
theo tập quán ở địa phương, người chủ
cây chà nếu bỏ không khai thác trong ba
tháng thì người khác có quyền khai thác.
Theo tập quán ở địa
phương, việc xác lập quyền
sở hữu đối với cây chà là do
ngư dân tự thực hiện thông
qua việc thông báo tọa độ
của chà cho các bạn ghe
khác, không thông qua thủ
tục pháp lý nào khác.
Việc phát hiện vài tấn nội tạng động vật đông lạnh
không rõ nguồn gốc chỉ là bề nổi của tảng băng trôi.
Và hầu như tháng nào cũng có việc các cơ quan
chức năng phát hiện, thu giữ hàng tạ, hàng tấn, có vụ
hàng chục tấn, chủ yếu là phụ phẩm động vật (trứng
non; chân gà; vú, dồi trường, tim, da, xương heo, bò,
ngựa...).
Các loại phụ phẩm động vật trên chủ yếu là hàng
nhập lậu bằng nhiều đường như tiểu ngạch, hàng tạm
nhập tái xuất rồi tuồn ra nội địa, hàng nhập dùng trong
chăn nuôi nhưng lén làm thực phẩm cho người...
Dù được các bác sĩ khuyến cáo “hạn chế, không sử
dụng...” phủ tạng động vật, Việt Nam là một trong các
nước tiêu thụ các loại phụ phẩm động vật vào hàng
tốp của thế giới. Các món lòng heo, vú dê, nầm bò... là
món khoái khẩu của nhiều người nên không lạ khi các
quán ăn luôn phục vụ cho thực khách những món này
(dù các món này có thể có hoặc không có trong menu).
Sẽ không là vấn đề nếu các phụ phẩm trên được kiểm
tra, kiểm soát, kiểm dịch, đảm bảo vệ sinh an toàn thực
phẩm... Đằng này, nó lại không rõ nguồn gốc, có phải
là từ vùng có dịch và dĩ nhiên không có hạn sử dụng,
mà cũng chẳng ai biết nó có được ngâm, tẩm loại hóa
chất gì không.
Đã có một thời gian chúng ta cấm nhập các loại phụ
phẩm trên vì không kiểm soát được, vì có quá nhiều
mối nguy hại cho sức khỏe của người tiêu dùng. Tuy
nhiên, mấy năm trở lại đây chúng ta cho phép nhập lại
mặt hàng này nhưng theo một quy trình vô cùng chặt
chẽ, dưới sự giám sát của Cục Thú y và các cơ quan
chức năng liên quan. Lợi dụng điều này, các phế phẩm
động vật trôi nổi được dịp tràn lan.
Kiểm tra, kiểm soát không xuể nhưng khi bị phát
hiện, bắt giữ thì rất khó chứng minh nó là hàng lậu
nên cơ quan chức năng chỉ có thể xử lý theo diện hàng
không kiểm dịch, không hóa đơn, chứng từ mà mức
phạt theo quy định là không đủ sức răn đe.
Hiện nay, theo Luật An toàn thực phẩm, Nghị định
98/2020 (được sửa đổi bởi Nghị định 17/2022), Nghị
định 115/2018 (được sửa đổi bởi Nghị định 124/2021)
quy định xử phạt vi phạm hành chính về an toàn thực
phẩm... thì hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ
nguồn gốc, xuất xứ có mức phạt như “gãi ngứa”, là
dựa vào giá trị hàng hóa để xử phạt. Trong khi giá trị
những mặt hàng này nếu mang đi định giá thì ở mức
rất thấp, theo giá phế phẩm động vật chứ không phải
giá mà gian thương bán cho người tiêu dùng.
Đó là chưa kể các kho, quán ăn đối phó bằng cách
lưu trữ loại hàng này rất ít, mua đến đâu bán đến đó, vì
chỉ cần “alo là có liền” nên khi cơ quan chức năng có
kiểm tra cũng hiếm khi phát hiện hoặc phát hiện với số
lượng rất nhỏ.
Đành rằng BLHS có quy định truy cứu trách nhiệm
hình sự hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm
theo Ðiều 317 BLHS 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)
nhưng muốn xử lý người vi phạm thì yếu tố “biết”,
“gây ra hậu quả”, “tái phạm”... mới có thể bị xử lý
hình sự. Trong khi việc sử dụng các loại phế phẩm
động vật trôi nổi không gây ra hậu quả tức thì lên sức
khỏe, tính mạng của người tiêu dùng nên cơ quan tố
tụng khó buộc tội và nếu có bị ung thư hay bệnh tật
gì khác thì cơ quan chức năng cũng không thể chứng
minh mối quan hệ nhân quả để mà xử lý bọn gian
thương.
Vì vậy, dù có quy định nhưng trước nay hiếm thấy có
ai bị xử lý hình sự về tội danh này.
Nhìn vào các quy định thì hành vi cung cấp, chế
biến, bán... phế phẩm động vật trôi nổi, không đảm bảo
vệ sinh an toàn thực phẩm đều được luật điều chỉnh
nhưng cơ chế kiểm tra, giám sát còn lỏng lẻo, chế tài
thì chưa đủ sức răn đe nên món khoái khẩu này vẫn
hàng phút, hàng giờ đến với thực khách.
Đã đến lúc lập các rào cản hữu hiệu hơn để nước ta
không trở thành nơi tiêu thụ các loại phế phẩm động
vật bẩn từ khắp nơi trên thế giới đổ về.
VI TRẦN
Ngănnội tạngđộngvật
bẩnlênbànnhậu:Mứcxử
phạtchưađủmạnh
Việc xác lập quyền sở hữu đối với cây
chà là do ngư dân tự thực hiện thông
qua việc thông báo tọa độ của chà cho
các bạn ghe khác, không thông qua
thủ tục pháp lý nào khác. Việc chuyển
nhượng cũng không phải đăng ký với
cơ quan có thẩm quyền. Đây là tập quán
của ngư dân được thừa nhận rộng rãi
tại địa phương nơi các đương sự cư trú.
Theo HĐXX phúc thẩm, ông TH và
ông T đều không phải là người đầu tiên
xác lập quyền sở hữu đối với cây chà
này theo tập quán ở địa phương mà
nhận chuyển nhượng từ người khác...
Cả hai ông đều đã tiếp nhận cây chà trên
sử dụng khai thác và tu bổ, sửa chữa...
Do đó, việc cấp sơ thẩm công nhận
một cây chà thuộc về ông T và ông
TH là có căn cứ, phù hợp với những
nguyên tắc cơ bản của pháp luật dân
sự, tập quán ở địa phương và lẽ công
bằng cho các bên. Từ đó, HĐXX phúc
thẩm không chấp nhận kháng cáo của
ông TH...
Áp dụng tập quán là hợp lý
ThS Nguyễn Trần Bảo Uyên (Trường
ĐHLuật TP.HCM) đánh giá trong tranh
chấp trên, việc tòa án cấp đã dựa vào
tập quán và lẽ công bằng cùng với các
nguồn luật khác đã tạo nên một phán
quyết cân bằng lợi ích giữa các bên
đương sự.
Còn theo ThS - nghiên cứu sinh
Phước, cây chà được thừa nhận là tài
sản theo tập quán nên chủ cây chà có
quyền sử dụng, khai thác và chuyển
nhượng cho người khác khai thác khi
không còn nhu cầu sử dụng.
Do đó, khi đương sự yêu cầu công
nhận quyền sở hữu, khai thác và định
đoạt cây chà, tòa án phải thụ lý, giải
quyết. Việc đương sự yêu cầu người
vi phạm chấm dứt hành vi neo đậu,
thả chà, khai thác hải sản và xác định
quyền sở hữu cây chà là thuộc thẩm
quyền của tòa án và được giải quyết
như tranh chấp về các tài sản thông
thường khác.•
