6
Pháp luật
&
cuộc sống -
ThứNăm27-7-2023
định tội phạm chủ yếu qua mặt
khách quan, trong đó hành vi, hậu
quả và mối liên hệ nhân quả là cốt
lõi. Mặt khách quan là những cái
diễn ra bên ngoài và phải gắn liền
với hậu quả của người thực hiện
hành vi phạm tội thông qua hành vi
(hành động hoặc không hành động)
nhưng phải để lại những chứng cứ
như dấu vết, đồ vật, hình ảnh từ
camera… Do đó, chứng cứ và tội
phạm trong tố tụng hình sự là cặp
phạm trù gắn liền với nhau.
Theo Điều 108 BLTTHS, mỗi
chứng cứ phải được kiểm tra, đánh
giá để xác định tính hợp pháp, xác
thực và liên quan đến vụ án. Việc xác
định những chứng cứ thu thập được
phải bảo đảm đủ để giải quyết vụ án
hình sự. Cạnh đó, mọi chứng cứ đã
thu thập được về vụ án phải được
kiểm tra, đánh giá đầy đủ, khách
quan, toàn diện.
Hiện gần như không có hướng dẫn
chi tiết nào về đánh giá chứng cứ
trong tố tụng hình sự. Tuy nhiên, có
thể áp dụng các điều luật khác trong
chính BLTTHS để đánh giá chứng
cứ như Điều 108 với ba nguyên tắc
là khách quan, toàn diện và đầy đủ.
Buộc hay gỡ đều phải
xem xét toàn diện
ThS Nguyễn Đức Hiếu phân tích
cụ thể: Khách quan được thể hiện
là không thiên vị, thực tế như thế
nào đánh giá vậy, không được dựa
vào cảm quan, sở thích hay những
suy nghĩ mang tính áp đặt.
Toàn diện là khi đánh giá chứng
cứ phải phù hợp, phải xem xét toàn
bộ chứng cứ, không thể xem lời nhận
tội của bị can, bị cáo là chứng cứ duy
nhất buộc tội. Theo khoản 2 Điều
98 BLTTHS, lời nhận tội chỉ có thể
được coi là chứng cứ nếu phù hợp
với những chứng cứ khác của vụ án.
Lấy ví dụ việc bị cáo Hoàng Văn
Hưng không nhận tội và cho rằng
mình chỉ nhận chiếc cặp khóa số chứa
bốn chai rượu, không có 450.000
USD. Trường hợp này, không chỉ
xem xét lời khai của bị cáo Hưng
mà phải xem xét đến lời khai đó
có phù hợp với lời khai của các bị
cáo khác hay không, chứng cứ từ
camera, cuộc gọi điện thoại…
Đầy đủ các chứng cứ, nghĩa là
phải xem xét chứng cứ từ đầu đến
cuối, đọc hết, xem hết và không bỏ
sót; nếu có chứng cứ mới được nêu
tại phiên tòa cũng phải đánh giá cả
chứng cứ đó.
Theo ThS Hiếu, ngoài việc áp
dụng điều luật khác trong chính
BLTTHScòn có thể ápdụng tương tự
pháp luật theo Nghị quyết 04/2012/
NQ-HĐTP về thu thập chứng cứ,
lấy lời khai…
Trực tiếp có giá trị
cao hơn gián tiếp
Theo một thẩm phán tại TP.HCM,
chứng cứ có những thuộc tính như
khách quan, có giá trị chứngminh và
được thu thập theo trình tự pháp luật
quy định. Phân loại chứng cứ gồm:
trực tiếp, gián tiếp; gốc, thuật lại; vật
chứng và nhân chứng; nói và viết.
Thông thường chứng cứ trực tiếp
có giá trị cao hơn chứng cứ gián tiếp.
Trong trườnghợpkhông thu thậpđược
chứng cứ trực tiếp thì mới thu thập,
sử dụng chứng cứ gián tiếp. Thông
qua các chứng cứ gián tiếp đi đến
SONGMAI
T
rong vụ “chuyến bay giải cứu”,
bị cáo Hoàng Văn Hưng, cựu
trưởng Phòng 5 Cơ quan An
ninh điều tra Bộ Công an, khẳng
định mình nhận chiếc cặp khóa số
nhưng trong cặp không có 450.000
USD. Phía VKS đã chứng minh
bằng cách đưa ra lời khai của các
bị cáo là những người cho rằng
đã chi tiền cho Hưng, clip bị cáo
Hưng nhận chiếc cặp, nhật ký các
cuộc gọi điện thoại…
Bị cáo Trần Hùng (vụ án sản xuất,
buôn bán sách giáo khoa giả) cũng
bị cáo buộc nhận hối lộ 300 triệu
đồng. Bị cáo Hùng không thừa nhận
hành vi này nhưng đại diện VKS
cho rằng có đủ căn cứ xác định bị
cáo Hùng đã nhận hối lộ...
Từ hai vụ này, nhiều người thắc
mắc chứng cứ kết tội là gì, cơ quan
tố tụng đánh giá những chứng cứ
này ra sao?
Đánh giá đầy đủ,
khách quan, toàn diện
Theo ThS Nguyễn Đức Hiếu,
Trường ĐH Quốc tế (ĐH Quốc gia
TP.HCM), những gì không liên quan
trực tiếp, không có ý nghĩa trong việc
chứng minh hành vi phạm tội hay
những thứ không có thật như tưởng
tượng, suy nghĩ, những thứ phi thực
tế… thì không thể gọi là chứng cứ.
Không chỉ ở Việt Nam mà nhiều
nước trên thế giới đều áp dụng xác
Bị cáoHoàng VănHưng khẳng địnhmình nhận chiếc cặp khóa số nhưng trong cặp không có 450.000USD. Ảnh: PHI HÙNG
Từ vụ chiếc
cặp khóa số:
Đánh giá
chứng cứ để
kết tội ra sao?
Trong vụ “chuyến bay giải cứu”, nhiều
người quan tâmđến chứng cứ kết tội bị
cáoHoàng VănHưng và chiếc cặp khóa
số. Vậy việc đánh giá chứng cứ này ra sao?
được kết luận có giá trị tương đương
với chứng cứ trực tiếp thì chứng cứ
gián tiếp mới có giá trị.
Chứng cứ gốc luôn có giá trị chứng
minh chính xác hơn chứng cứ thuật
lại. Vật chứng luôn có giá trị hơn
nhân chứng, bởi vì vật chứng sau khi
ra đời thì không thay đổi, còn nhân
chứng thì có thể thay đổi. Chứng
cứ thuật lại càng xa gốc càng giảm
độ tin cậy và chứng cứ viết có giá
trị hơn chứng cứ nói.
Cạnh đó, người xưa có câu “nhất
nhân chứng vô giá trị” nên thường
cần phải có từ hai chứng cứ độc lập
với nhau để kiểm tra độ tin cậy của
chứng cứ, để khẳng định độ chính
xác của chứng cứ. Xem xét đến độ
tin cậy của nguồn chứng cứ, độ tin
cậy của người cung cấp chứng cứ,
thời gian địa điểm xuất hiện chứng
cứ, hoàn cảnh xuất trình chứng cứ.
Việc xem xét, đánh giá chứng cứ
buộc tội và chứng cứ gỡ tội là phải
được chú trọng ngang nhau, không
được chỉ quan tâm chú ý đến chứng
cứ buộc tội và xem nhẹ chứng cứ gỡ
tội. Các chứng cứ phải được xemxét
trong mối liên hệ với nhau, không
được có quan điểm siêu hình trong
đánh giá chứng cứ. Các chứng cứ
sinh ra từ một gốc không có giá trị
kiểm tra lẫn nhau.•
Phải đánh giá cả chứng cứ buộc tội và gỡ tội
Một thẩm phán nhiều năm công tác tại TP.HCM nhìn nhận rằng việc
đánh giá chứng cứ không chính xác rất có thể dẫn đến oan sai. Điển hình
như vụ án oan của ông Bùi Minh Hải ở Đồng Nai. VKSND tỉnh Đồng Nai
khi đó đã có sự nhìn nhận về các sai sót: Kiểmsát viên chưa làm tròn trách
nhiệm, không phát hiện các mâu thuẫn trong hồ sơ.
Điều tra viên điều tra theo định hướng chủ quan, nhận định ông Hải
là thủ phạm; lấy lời khai các nhân chứng tập trung theo hướng liên quan
đến ông Hải, không đặt ra các giả thuyết khác.
Chứng cứ phải khách
quan, có giá trị chứng
minh và được thu thập
theo trình tự pháp luật
quy định.
Vợ đi ăn uống với bạn, chồng canh cửa và... gây án
Ngày 26-7, TAND tỉnh Đắk Lắk đã mở phiên xét xử
bị cáo Lê Đức Thọ Trường (33 tuổi, ngụ phường Thành
Công, TP Buôn Ma Thuột, Đắk Lắk) về tội giết người.
Tại phiên tòa, bị cáo Trường khai nhận hành vi phạm tội
của mình. Căn cứ vào các tình tiết, diễn biến của vụ án,
HĐXX đã tuyên phạt Lê Đức Thọ Trường 16 năm tù về
tội giết người.
Theo cáo trạng, Trường và vợ là chị VTKQ (28 tuổi,
ngụ xã Phú Lộc, huyện Krông Năng, Đắk Lắk) thường
xuyên xảy ra mâu thuẫn. Do đó, chị Q cùng con ra ngoài
thuê phòng trọ ở.
Đêm 26-11-2022, chị Q và con cùng anh VQD (27 tuổi, ngụ
huyện Krông Pắk), anh NVC (27 tuổi), chị ĐTH (27 tuổi, cùng
ngụ huyện Ea Kar, Đắk Lắk) đi ăn uống và hát karaoke.
Khoảng 23 giờ cùng ngày, Trường đến phòng trọ của chị
Q nhưng không thấy chị và con. Cho rằng vợ có tình cảm với
người khác nên Trường đứng trước phòng trọ chờ chị Q về.
Đến khoảng 0 giờ, mẹ con chị Q và ba người bạn về lại
phòng trọ. Lúc này, Trường đi vào phòng trọ lấy một con dao
nhọn rồi lao đến đâm một nhát vào bụng anh D gây thủng
gan, thủng dạ dày, thương tích 51%. Chưa hết, Trường còn
đâm một nhát vào ngực anh C gây thương tích 1%.
Gây án xong, Trường tự đâm hai nhát vào người mình
để tự sát nhưng không thành. Sau đó, cả ba người được
đưa đến BV đa khoa vùng Tây Nguyên cấp cứu.
VŨ LONG
Tiêu điểm
Nguyên tắc đánh giá
chứng cứ
Khoản 1 Điều 87 BLTTHS cũng quy
định:Cácnguồnchứngcứlàvậtchứng;
lời khai, lời trình bày; dữ liệu điện tử;
kết luận giám định, định giá tài sản;
biên bản trong hoạt động khởi tố,
điều tra, truy tố, xét xử…
Đánh giá chứng cứ để làm sáng tỏ
giá trị chứng minh của từng chứng
cứ đối với việc xác định bản chất của
quan hệ pháp luật cần giải quyết. Do
đó, việc đánh giá chứng cứ cần tuân
thủ các nguyên tắc nhằm đảm bảo
được các thuộc tính của chứng cứ
gồm tính khách quan, tính hợp pháp
và tính liên quan.
LêĐứcThọTrườngtạiphiêntòasơthẩm.Ảnh:SĐ
