CHỦNHẬT 28-5-2017
3
TUẦN THỜI SỰ
Luật&Đời
Luậtsưkhôngthể
vạcháothânchủ
Mốiquanhệ luật sư (LS)và thânchủbắtđầuhình thànhkhi
thân chủmang câu chuyện củamình đến với LS. LS giống
như thầy thuốc, linh mục, ngườiđượcbệnhnhânkểchonghe
hếtmọi sự tình, khi con chiên xưng tội. Khi đã rơi vào vòng
lao lý, bị can, bị cáo cóquyền tìmđếnmột địa chỉ tin cậyđể
nhờ vả vàmong nhận được sự trợ giúp. Với bị can, bị cáo,
người có thể đặt niềm tin chỉ có thể làLSbảo vệ chomình.
Khimột ai đó phải tham gia tố tụng với tư cách là bị can
hay bị cáo, bất luận là người này đã gây ra tội hay chưa,
LS phải tin tưởng thân chủ của mình cho đến giây phút
cuối cùng. Đó là nguyên lý thật đơn giản và cơ bản về vai
trò củaLS. Có như vậy, sự tồn tại củaLS nói riêng và giới
LSmới được duy trì và có ý nghĩa tồn tại. Sự phản bội bởi
một LS với một khách hàng của mình sẽ châm ngòi cho
nhiều cảm xúc của thân chủ và gây ra nguy cơ cho sự tồn
tại trong xã hội của giới LS.
Bên cạnh nền tảng quan hệ tín thác nêu trên, LSmột khi
đã tham gia quá trình tố tụng hình sự sẽ phải nhận thức
sâu sắc về “nguyên tắc suy đoán vô tội” -một trong những
nguyên tắc tối quan trọng trong luật tố tụnghình sựcủaViệt
Namcũngnhưcácnướcphát triển trên thếgiới.Nguyên tắc
này khẳng định “bất cứ bị can, bị cáo nào đều được coi là
vô tội cho đến khi tòa án đã chứngminh về tội phạm thông
qua chứng cứ được đánh giámột cách hợp pháp”. Bởi vậy,
LS có quyền cho rằng thân chủ củamình là vô tội đến khi
phán quyết có hiệu lực. Điều nàymột mặt nghiêm cấmLS
không được ngụy tạo chứng cứ, làm trái với sự thật mà LS
biết được.Nhưngcũngkhôngcónghĩa rằngLSphải nói hết
những tình tiết khách quanmà LS biết được để gây ra bất
lợi cho thân chủ củamình.
Tạikỳhọp thứ3QuốchộikhóaXIV,một sốđiềucủaBLHS
đượcđưa raxemxét để sửađổi, bổ sung.Trongđó liênquan
đếnnghĩa vụ củaLS, khoản3Điều19dự thảoLuật sửa đổi,
bổ sungmột sốđiềucủaBLHS số100/2015/QH13quyđịnh:
“Người bàochữaphải chịu tráchnhiệmhình sựnếukhông tố
giáckháchhàngvề các tội phạmxâmphạm anninhquốcgia
và tội phạmđặcbiệt nghiêm trọng”.Tiêubiểuchonhữngđại
biểu ủng hộ quy định trên, có ý kiến cho rằng LS trong quá
trình bào chữamà anh biết thân chủ củamình đã thực hiện
hànhvi giết người chônxác ở saunhà, trongkhi đógia đình
đang đau khổ, tìm kiếm người thân củamình. Các cơ quan
tố tụng cũngđangnỗ lực để tìm ra tội phạm, lúc nàyLSbào
chữa phải tốgiác thân chủ.
LS thường nhận việc bào chữa sau khi vụ việc xảy ra
và thường sau khi cơ quan điều tra thực hiện một số thủ
tục hình sự như bắt giữ nghi phạm, khởi tố vụ án, khởi tố
bị can…Lúc này LS chỉ có thể tiếp xúc thông tin qua các
hồ sơ điều tra, lời khai của thân chủ và có thể biết được
những thông tinmà thân chủ chia sẻ riêng choLS. Những
thông tin được thân chủ chia sẻ riêng không để đương
nhiên trở thành “chứng cứ đầy đủ” để LS chắc chắn về
hành vi phạm tội của thân chủ.Một khi không được thông
qua thủ tục đầy đủ và chưa có phán quyết cuối cùng, dù là
LS hay thẩm phán cũng phải tuân thủ tuyệt đối nguyên tắc
suy đoán vô tội nêu trên. Chưa kể, nếu thân chủ biết mình
bị LS vạch áo, liệu họ có thể cởi mở cho LS xem hết tâm
can củamình không?
Ở Nhật Bản, hai nguyên tắc nêu trên là kim chỉ nam
cho hoạt động hành nghề của các LS. Tuy nhiên, trong
quá trình hành nghề không tránh khỏi việc LS có những
phát hiện chủ quan về tội phạm của thân chủ. Khi đó, LS
Nhật Bản sẽ xin thôi vai trò LS và giữ kín mọi bí mật
suốt cả cuộc đời.
LS luôn phải trung thành với thân chủ. Điều này ai cũng
dễhiểuvà tôi tin rằngmọi người đanghiểunhưvậy.NếuLS
phải làm việc vì lợi ích của cơ quan điều tra, VKS để hỗ trợ
bắt giữ, khởi tố thân chủ thì chắc không có người nàomuốn
nhờLSđểbàochữa.TrừkhiLS làmnghềkinhdoanhmặccả
mức hìnhphạt, songkhông có thế giới nào tồn tại thị trường
kinhdoanhnhưvậy.
FUSHIHARAHIROTA
TS luật (J.D)NhậtBản, cửnhân luậtViệtNam,
tốtnghiệpkhóađào tạo luậtsưHọcviệnTưpháp,
đạidiệnmộtcông ty tưvấncủaNhậtBản tạiViệtNam
Các LS có nhiệm vụ bảo
vệ thânchủ trước tòaán, tuy
nhiêncũngđồng thờicónghĩa
vụkhôngđưa rabằngchứng
giảmạo trước tòa.MộtLScố
ýsửdụnghoặcđưara lờikhai
giảcónguycơgây ranhững
hậu quả nghiêm trọng.
Nhiều chuyên gia pháp
lý trên thế giới cũng xảy ra
những tranh cãi gay gắt về
nghĩavụcủamộtLSđối với
khách hàng và trách nhiệm
của họ với tư cách là một
nhân viên bảo vệ pháp luật
của đất nước.
Điển hình là trường hợp của LS Staple Hughes
ở bang Bắc Carolina củaMỹ hồi năm 2004 đã gây
ra những ý kiến trái chiều trongHội LSMỹ. Đứng
trước tòa án, LS Staple Hughes cho biết 22 năm
trước, khách hàng của ông, người mà bây giờ đã
qua đời, đã thú nhận rằng chính ông ta mới là kẻ
giết người chứ không phải người đàn ông tên Lee
Wayne Hunt đang bị phạt tù chung thân. “Đối với
tôi tại thời điểm đó, đạo đức cho phép và bắt buộc
tôi phải nói ra sự thật” - tờ
TheNewYorkTimes
dẫn
lời ôngHughes nói sau đó.
Tuy nhiên, lời khai này của ông đã bị thẩm phán
bác bỏ vì cho rằng ông Hughes “đã vượt quá giới
hạn nguyên tắc hành nghề”. LS Staple Hughes sau
đóđãbị xử lýkỷ luật vì vi phạmnguyên tắccủamột
LS. Theo thẩmphánThompson củaTòa ánCấp cao
quận Cumberland ở Fayetteville và một số chuyên
gia pháp lý khác, nghĩa vụ giữ bí mật cho khách
hàng là rất quan trọng đối với một LS và điều này
sẽ không bị xâm phạm cho đến khi qua đời hoặc
khi khách hàng đồng ý tiết lộ thông tin. “Các LS
không phải là những người cung cấp thông tin bí
mật” - ôngStephenGillers, giáo sưđạođứcpháp lý
tại ĐHNewYork, nói.
Trong khi đó theo
The New York Times
, một số
chuyêngiavềđạođức lại cho rằngcácLSđượcphép
tốgiác hànhvi sai trái của thân chủ củamìnhđể cứu
một người vô tội khỏi bị tử hình, hoặc để ngăn chặn
một hành vi gây hậu quả nghiêm trọng có khả năng
sẽ xảy ra trong tương lai.
Theođạo luật vềđạođứcnghềnghiệpcủaHiệphội
LSMỹ, việc nói dối trước tòa sẽ khiếnLS bị kỷ luật
hoặc nặng hơn là bị rút giấy phép hành nghề. Điều
nàyđồngnghĩanếu thânchủcó sai phạm thìLShoặc
không bào chữa nữa hoặc tìm cách không nói về sai
phạm đó, chứ không được nói dối.
Bộquy tắc về đạođức vàứngxửdành cho cácLS
Mỹ khuyên rằng nếumột LS biết rằng thân chủ của
mình códựđịnhkhông trung thựchoặcmuốnđưa ra
chứng cứgiả trước tòa, LSnên tìm cách thuyết phục
thân chủ không làm những hành động đó. Nếu việc
thuyết phụckhôngđạt đượckết quả, cácLScóquyền
từ chối biện hộ cho thân chủ. Trong trường hợp vẫn
tiếp tục đại diện cho thân chủ, LS phải đảm bảo từ
chối cungcấp lời khai vàchứngcứgiả trước tòa.Nếu
chỉ cómột phần lời khai của thân chủ là sai, LS có
thể cho phép thân chủ trình bày nhưng không được
gợi ýhoặc chophép thân chủ trìnhbàyphần lời khai
sai sự thật đó.
ANMIÊN
ĐB
TRƯƠNGTRỌNGNGHĨA
,
TP.HCM:
Tiết lộthôngtinchứ
khôngphảitốgiác
Xuất phát từ công ước về
quyền con người mà chúng ta
ký thì LHQ ban hành cái nghị
quyết về quan hệ giữa LS và
người được bào chữa. Trong
nghị quyết này có ghi là các
nhà nước phải có trách nhiệm
tạo điều kiện để bảo vệ quyền
bímật giữaLS và thân chủ.
TừquyđịnhcủaLHQmớidẫn
đến chỗ là chúng ta phải thiết
kế quyềnmiễn trừ cho LS. Ở
một số nước áp dụng cả quyềnmiễn trừ với chuyên
gia tưvấn tâm lý, kể cả bác sĩ... Ởnhiềunước người
ta chỉ yêu cầuLS tiết lộ thông tin chứkhôngdùng từ
tố giác là đối với những hành vi đang diễn ra, chuẩn
bị diễn ra, sẽ diễn ra.
LS
ĐỖNGỌCTHỊNH
,
ChủtịchLiênđoànLSViệtNam:
Biếtchuẩnbịphạmtộimớibáo
Khi chúng tôi traođổi với cácchuyêngiacủaNhật,
Đức,Mỹ…, họ nói ở nước họ trong trường hợp biết
thânchủcủamìnhchuẩnbị thực
hiện tộiphạmhoặc lênkếhoạch
thực hiện tội phạm thì báo cho
cơquannhànước.Nhưnghọchỉ
khoanh lại trongnhững tội đặc
biệtnghiêm trọngnhưkhủngbố,
lật đổchínhquyền.Cònnhững
tội phạm đã thực hiện rồi thì
miễn trừ trách nhiệm cho LS.
Trách nhiệm điều tra tội phạm
thuộcvề cơquan tố tụngvà cơ
quan điều tra.
Một ông đi tố giác ông hàng xóm. Biết cái gì mà
đi tố giác? Người dân tố giác đã nguy hiểm, còn
một ông LS đi tố giác chính người mình bào chữa,
sau tòa xử không phạm tội và kết luận ông tố giác
bậy thì làm sao?
Bàn tròn
Cácnướccũng
tranhcãigaygắt
Câu hỏi luật sư nên hay không nên tố giác lại là vấn đề luật học
còn gây tranh cãi tại rất nhiều nước có ngành tư pháp phát triển
trên thế giới.
