CHỦNHẬT 28-5-2017
5
HỒSƠ TƯ LIỆU
ChợSoáiKìnhLâm
làchợđầumối
chuyênchỉmột loại
mặthàngvải.
PGS-TS
NGUYỄNMINHHÒA
C
ho dù còn rất nhiều
điều chưa hài lòng
nhưngphải thừanhận
chođếnnayTP.HCM
đãcóđượcnềnkinh tế
thị trường ítméomónhất.Phảiđối
mặt với vô vàn thách thức trong
tiến trìnhphát triểnnhưng rốt cục
nó vẫn vượt qua để giữ được cái
bảnchất nhất của thị trường tựdo.
Rađờimuộn,
tăng tốcnhanh
Nềnkinh tếhànghóaởSàiGòn
ra đời khá muộn nhưng rất mau
chóng vượt qua được giai đoạn
nguyên thủy, lướt qua rào cản của
nềnkinh tế“tựcung, tựcấp, tự tiêu,
tự sản” và hình thành rất nhanh
kinh tếhànghóavùng, khuvựcvà
rất sớmkhẳngđịnh tầmmứcquốc
tế vượt trội so với các nước láng
giềngvào cùng thời điểm.
Do điều kiện tự nhiên thuận lợi
nên sớm thúc đẩy sự hình thành
hànghóaởquymô lớn.MiềnĐông
Nambộnhiều lâmsản, gỗquý, vật
liệuxâydựng, cònvùngđồngbằng
sôngCửuLongnhiều lúa, cá tôm,
cây trái, vùng ven biển nhiều hải
sản và sản phẩm chế biến từ hải
sản như nước mắm, các loại cá
khô,mắm...Vậy làphải có sự trao
đổi,muabán từvùngnàyđếnvùng
khác.Nhucầumuabánđượchỗ trợ
đắc lựcbởimộthệ thốngsôngngòi
liên thông chằng chịt khiến việc
mua bán thật thuận tiện vô cùng.
Từmiền Tây hàng hóa được chở
lênSài Gòn, sau đó theo sôngSài
Gòn, sông Đồng Nai người bán
hàng có thể đi đến các tỉnhmiền
Đông như Tây Ninh, Đồng Nai,
SôngBé. TừSài Gòn người ta có
thể mang hàng hóa bằng đường
thủyxuống tất cả tỉnhmiềnTâyvà
sang cả Campuchia. Cómột thời
ngườiBắcvàTrungkhôngcoi trọng
buônbán thì ngược lại, người dân
Nam bộ lại coi đó là niềm tự hào,
bởi vậymới có câu:
Đạo nào vui
bằngđạođi buôn/ Xuốngbiển lên
nguồn, gạo chợ nước sông.
Chợđầumối: Trung
tâm vàđiểmxuấtphát
củakinh tếhànghóa
Trongnềnkinh tếhànghóa thuở
sơ khai thì chợ đầumối đóng vai
tròsốngcòn, bởivì chúngchính là
nơi tập kết hàng hóa lớn nhất sau
khi sản xuất và sau đó phân phối
đi cácvùng,miềnkhácnhaubằng
mộthệ thốngbánhàngchân rết tới
hang cùng ngõ hẻm. Các chợ đầu
mối lànơiquyếtđịnhviệcmuabán
lớngiữacácbạnhàngvới nhau, là
nơiquyếtđịnhgiácả,mẫumã,chất
HồChíMinh:300nămđịachính
).
Chợđầumối cóhai loại,một là
chợ chuyên chỉmột loạimặt hàng
nhưchợgạocóTrầnChánhChiếu,
vải cóSoáiKìnhLâm, trái cây tươi
cóchợCầuÔngLãnh,muốivà rau
củcóchợCầuMuối,cácóchợTrần
QuốcToản...Cònmột loại chợđầu
mối khác làchợ tổnghợp, nơi đây
bán nhiều thứ nhưng cũng là đầu
mối, số đó phải kể đến như chợ
Bến Thành, Bình Tây, Tân Định,
AnĐông, BàChiểu...
Từ khi có ngôi chợ đầu tiên là
chợĐiềuKhiểnchođến trướcnăm
1975 thìTPnàycó179chợ lớnnhỏ,
trongđóởnội thànhcó145chợvà
ngoại thànhcó34chợ, trong sốđó
95chợcóxâynhà lồngchiếmdiện
tích638.500m
2
.
Thươngnhânđôngđảo
vàcó thực lực
Một yếu tốcựckỳquan trọng là
nền kinh tế thị trường không thể
ra đời nếu không cómột tầng lớp
doanhnhân.Tầng lớpdoanhnhân
đúng nghĩa ởViệt Nam được bắt
đầu hình thành từ chính đất Nam
bộ -vùngđất củanhữngconngười
“ăn lớn, làm lớn”vànó làmột tiền
đềquan trọngnhất để cóđượcđội
ngũ doanh nhân tiềm năng ngày
hômnay.Trongđóphải kểđếnhai
nhómngười là tácgiảcủanềnkinh
tế thị trườngNambộ làngườiHoa
và ngườiViệt di cư.
NgườiHoakhiđếnTPSàiGònđã
mang theo truyền thốngkinhdoanh
từ cốquốcvàgópphần tạo radiện
mạo thươngmại củaTPnày, trước
hết làởkhuvựcChợLớn.ChợLớn
đượcghi trênbảnđồcủaLeBrunvẽ
năm1795vớicáitên“Cửahàngbách
hóa TrungHoa” (Bazar Chinois).
ÔngJohnWhite,mộtdukháchđến
Chợ Lớn vào năm 1824, đã nhận
xét:
“Nó là trung tâm thươngmại
của cái tỉnh phì nhiêu này. Người
Hoa nhập cư làm thươngmại trên
một quymô rộng lớn”.
CóthểnóichínhngườiHoalàmột
trongsốnhữngtácnhânchínhtạonên
chợđầumối, chợ chuyêndoanhvà
các dãy phố chuyên doanhmà sau
nàyxuấthiệnrấtnhiềuởmiềnNam.
ChínhcácdoanhnhânngườiHoađã
hình thànhnênnền tảngcănbảncủa
cáccách thức làmănquan trọngcủa
kinh tế thị trường tựdovào thời kỳ
đầuởTPnày.Đó là cách thứcgiao
dịch,kiểmsoátvàđiềutiếtthịtrường.
Họ là những người đầu tiên tạo ra
sựphânkhúcđộc lậpgiữa sảnxuất
và phân phối (tiêu thụ sản phẩm),
cũngnhưcơchế tựđiềuchỉnhgiữa
hai khâunày trongchuỗi hoạt động
kinh tế.Cómộtnhómngườichuyên
sảnxuất vàmột nhómkhác (không
sảnxuất)đến lấyhàngmangđi bán
sỉhoặcbán lẻ.Khôngchỉgắnkếtsản
xuất với buôn bánmà họ còn sớm
nhậnbiết cácquy luậtvậnhànhcủa
kinh tế thị trườngnhưquy luậtcạnh
tranhvàhợp tác,quy luật tích tụ tập
trungvàphântán,cũngnhưcácnghệ
thuật, thủ thuậtbuônbánnhưđềcao
chữ tín, lời ítbềnhơn lờixổi, tận tâm
vớikháchhàng,hậumãi…Kiểubán
hànggốiđầucòn thịnhhànhchođến
ngày nay là từ người Hoa. Đây là
một kiểubuônbánkháđặcbiệt bởi
ai cũng làconnợcủanhau từngười
sảnxuất (nợngườiđặthàng),người
muahàng(nợngườisảnxuất),người
bán lẻ nợ người bán sỉ, người tiêu
dùngnợngườibán lẻ(muachịuhay
mua trảgóp).
Mộtsựkiện liênquanđếnsựphát
triển nền kinh tế thị trường củaTP
thươngmại cầnnhắcđến làviệcdi
cư của hơnmột triệu người từBắc
vàoNam.Năm1954, gầnmột triệu
người đếnđịnhcưởSàiGòn, hàng
trămngànngười trongsốđó lập tức
tham gia buôn bán. Họ cùng với
người miền Trung đã hình thành
nên trung tâmbuônbán lớn thứhai
ởSàiGònsaungườiHoaởChợLớn.
NếungườiHoabuônbánvà làmchủ
vùngđấtChợLớn,baogồmquận5,
6, 8, 11 thì ngườiViệt tạodựngnên
mộtSàiGòn thươngmạisầmuấtmà
hạt nhân của nó là quận 1 và quận
3.ChínhngườiViệtđã làm thayđổi
diệnmạo của Sài Gòn từ chỗ hầu
nhưchỉ là trung tâmchính trị, hành
chính,ngoạigiao,vănhóa,giáodục
từ thời khai thiên lậpđịa thì nay trở
thành trung tâm thươngmại cóquy
mô bề rộng lớn hơnChợLớn. Bắt
đầu từgiai đoạnnàybức tranhkinh
tế củaTPđã cómàu sắc và bố cục
khác với sự cómặt của ngườiViệt
trong kinh doanh và họ cùng nhau
tạoramộtnền thươngmạiphát triển
mạnhnhất,năngđộngnhất trongcả
nướcquamọi thời kỳ lịch sử.
◄
Kinhtế
thịtrường
SàiGòn
thuở
bansơ
Kinh tế thị trường, hiểu theo nghĩa đơn giản
nhất, là chúng ta sản xuất cái gì, hình thức
mẫumã như thế nào, bán ở đâu, giá cả ra
sao là do người tiêu dùng quyết định.Một
nền kinh tế như thế đã cómặt ở Sài Gòn
hơn250 năm trước.
lượng,hình thứccủamặthàngvàsố
phận của loại hàng hóa đó có nên
tiếp tục sản xuất nữa hay không.
Chợ đầumối được coi là nơi tập
kếthànggốcvàgiágốcchonênnó
thường có giá rẻ nhất (giá bán sỉ)
và dường như số lượng hàng hóa
là vô tận. Loại chợ này không có
ởmiềnBắcchođến tậnnăm1990.
Nhữngchợkiểunhư thếmaymắn
đã sớm xuất hiện ở đất Sài Gòn.
NhànghiêncứuNguyễnĐìnhĐầu
đãviết: “Kể từnăm1772,SàiGòn
là một thành phố đúng nghĩa từ
nguyêncủathànhvàphố.Riêngviệc
buônbán tập trung thócgạovàcác
nông sảnkhácđã thuhút tàubè tứ
xứ. Các phố xá và chợ ngày càng
nhiềuvàđôngđúc”
(SàiGòn - TP
NgườiHoakhiđếnTP
SàiGònđãmangtheo
truyềnthốngkinh
doanhtừcốquốcvà
gópphầntạoradiện
mạothươngmạicủa
TPnày, trướchết làở
khuvựcChợLớn.
DoanhnhânngườiViệt tuysinhsauđẻmuộnnhưngcũngcó
nhữngđónggópđángkểchokinh tếnướcnhàvàcónhữngkhuôn
mặtsánggiá.Trongsốđóphảikểđếnnhàkinhdoanhbấtđộng
sảnLêPhátĐạt, cácnhàkinhdoanh trongngành in làĐinhThái
Sơn,NguyễnVănViết,NguyễnVănCủa,nhàkinhdoanhchất tẩy
rửaTrươngVănBền,dệt lụacủaLêPhátVĩnh, xayxátgạocủaLê
VănTiết,nướcnắmLiênThànhnổi tiếngđến tậnngàyhômnay...
Tuynhiên, cácnhàdoanhnghiệpViệtNam trongnhữngnămđầu
khởinghiệpcủaTPcòn ít, chưahình thànhnênđượcmộtgiai tầng
xãhộimạnhmẽ.Bằngchứngcho thấy trongniêngiámNamKỳ
năm1865códanhsách tất thảy70doanhnhân lớnởđấtNambộ
thì có65ngườiÂuvànămngườiHoachứ tuyệtnhiênkhôngcó
ngườiViệtNamnào.Có thểcósựkỳ thịhay thiênvịnàođóởđây
trongviệcquảngbánhưngnócũngphảnánhmột thực tếcho thấy
ngườiViệtkhôngmặnmà lắm trongviệckinhdoanh.
Ngoàichợđầumốibántheo“chuyênngành”,SàiGòncòncónhữngchợđầumối
tổnghợp,nơiđâybánnhiềuthứhàng.TrongsốđóphảikểđếnchợBìnhTây.
