6
Pháp luật
&
cuộc sống -
Thứ Tư26-7-2023
TSPHANANHTUẤN
T
heo tờ trình đề nghị xây dựng
Luật sửa đổi, bổ sung một số
điều của Luật Tổ chức TAND,
TAND Tối cao đề xuất phương án
bỏ quy định “tòa án có thẩm quyền
ra quyết định khởi tố vụ án hình
sự tại phiên tòa”.
Thẩm quyền khởi tố vụ án
không thuộc chức năng
xét xử
Hiện nay, thẩm quyền ra quyết
định khởi tố vụ án tại phiên tòa
được quy định tại khoản 4 Điều
153 BLTTHS 2015. Cụ thể, HĐXX
có thẩm quyền ra quyết định khởi
tố vụ án trong trường hợp nếu qua
việc xét xử tại phiên tòa mà phát
hiện có việc bỏ lọt tội phạm. Cạnh
đó, điểm d khoản 3 Điều 2 Luật Tổ
Bỏ quyền
khởi tố vụ
án của tòa:
Thay đổi
mang tính
thực tiễn
Bỏ quyền khởi tố vụ án của tòa không ảnh
hưởng đến thực hiện quyền tư pháp trong
sự phối hợp giữa tòa án với các cơ quan
tiến hành tố tụng.
HĐXX
trongmột
phiên tòa
hình sự
tại TAND
TP. HCM.
Ảnh: HỮU
ĐĂNG
HĐXX không có điều kiện xác minh
những dấu hiệu tội phạm
Vềmặt thực tiễn, để thực hiện quyền khởi tố vụ án, các cơ quan có thẩm
quyền phải dựa trên các căn cứ quy định của luật tố tụng hình sự như tố
giác của công dân, tin báo của cơ quan, tổ chức, dấu hiệu tội phạm do
cơ quan có thẩm quyền trực tiếp phát hiện...
Để đảm bảo tính chính xác, có căn cứ của quyết định khởi tố vụ án các
cơ quan có thẩm quyền phải thực hiện các hoạt động xác minh, củng cố
chứng cứ làm cơ sở cho việc khởi tố. Trong khi đó, HĐXX chỉ thực hiện
chức năng xét xử thuần túy, không có điều kiện xácminh những dấu hiệu
tội phạm làm căn cứ để khởi tố vụ án. Vì vậy, việc quyết định khởi tố vụ
án và đảm bảo tính chặt chẽ có căn cứ của quyết định khởi tố vụ án của
HĐXX hiện nay là rất khó khăn.
Do đó, dự thảo sửa đổi theo hướng bỏ quy định tòa án có thẩm quyền
ra quyết định khởi tố vụ án hình sự tại phiên tòa là có tính thực tiễn.
Đề xuất bỏ quy định tòa
án có thẩm quyền ra
quyết định khởi tố vụ án
tại phiên tòa là đảm bảo
về lý luận và phù hợp
với thực tiễn xét xử
ở nước ta hiện nay.
Ngày 25-7, TAND tỉnh Bến Tre xét
xử phúc thẩm, tuyên y án sơ thẩm sáu
tháng tù về tội xâm phạm mồ mả đối với
bị cáo Nguyễn Ngọc Diệp (30 tuổi, ngụ
ấp Nhơn Nghĩa, xã Nhơn Thạnh, TP Bến
Tre, tỉnh Bến Tre).
HĐXX phúc thẩm nhận định bị cáo
là người rủ rê, lôi kéo các bị cáo khác
thực hiện hành vi phạm tội. Hành vi của
bị cáo Diệp là nguy hiểm cho xã hội,
trực tiếp xâm phạm đến mồ mả, xâm
phạm đời sống tâm linh, phong tục tập
quán của người Việt Nam. Hành vi này
còn xâm phạm đến trật tự công cộng, vi
phạm đạo đức xã hội…
Kể từ khi phạm tội đến khi xét xử sơ thẩm xong, bị cáo
chưa bồi thường cho người có quyền lợi và nghĩa vụ liên
quan. Chỉ đến khi xét xử phúc thẩm, bị cáo mới nộp 5
triệu đồng để bồi thường thiệt hại.
Khi xử sơ thẩm, ngoài tuyên các mức án, HĐXX còn
buộc các bị cáo liên đới bồi thường cho bà Nguyễn Thúy
Mai (người có quyền lợi và nghĩa vụ liên
quan) số tiền gần 22 triệu đồng gồm chi
phí sửa mộ, hàng rào xung quanh và tiền
tổn thất tinh thần.
Theo hồ sơ vụ án, bà Mai (ngụ phường
4, TP Bến Tre) và mẹ con của bị cáo
Diệp có tranh chấp đất. Ngày 30-11-
2021, TAND TP Bến Tre xem xét, thẩm
định tại chỗ thửa đất, phát hiện trên đất
có phần mộ.
Lúc này, Diệp cũng có mặt nhưng cho
rằng đây là mộ giả do bà Mai lập trong
lúc tranh chấp đất nên xảy ra cự cãi và
xô xát với bà Mai.
Sau đó Diệp gọi điện thoại cho Nguyễn Thịnh Phát (bạn
trai của Diệp) rủ rê Phát đến đập phá mộ. Đến khoảng 16
giờ cùng ngày, Diệp, Phát và bốn nam thanh niên vào nhà
Diệp lấy búa, xà beng để đập phá mộ. Diệp còn kêu Võ
Trúc Thanh lấy thêm búa đem ra mộ đưa cho nhóm của
Phát để đập phá mộ.
Ngoài san bằng ngôi mộ, nhóm này còn khiêng bia mộ
và các trụ rào xung quanh mộ đem bỏ ngoài đường.
Khi phát hiện, bà Mai đã trình báo công an.
ĐÔNG HÀ
Đậpphámồmảngười khác do tranh chấpđất đai
Trong khi vụ tranh chấp đất đang được tòa giải quyết, một phụ nữ đã lôi kéo nhóm thanh niên đến đập phámồmả
hàng xóm rồi mang biamộ để ngoài đường.
Người mẹ đau đớn khi thấy
mồ con gái bị đập phá
Tại phiên tòa phúc thẩm, bà Mai bức xúc nói trước tòa bà
rất đau đớn, xót xa khi chứng kiến cảnhmộ phần của con gái
vô cớ bị đập phá, xúc phạm đến vong linh người đã khuất.
“Ngoài đập phá mồ mả người chết, nhóm người này còn
đập bia mộ của con tôi rồi mang ra đầu lộ để mọi người đi
đường xem. Hành vi này quá nhẫn tâm, cần xử lý nghiêm” -
bà Mai nói trước tòa.
Bà Mai yêu cầu HĐXX tăng hình phạt đối với bị cáo Diệp
mới tương xứng với hành vi bị cáo này đã gây ra. Tuy nhiên,
yêu cầu này của bà Mai đã không được HĐXX phúc thẩm
xem xét chấp nhận.
Còn về phía bị cáo Diệp, tại tòa bị cáo tỏ ra ăn năn hối
hận và nói lời xin lỗi bà Mai. Bị cáo mong bà rộng lòng tha
thứ vì đã gây tội.
Bị cáoNguyễnNgọc Diệp tại phiên
tòa phúc thẩm. Ảnh: ĐÔNGHÀ
chứcTAND2014 cũng quy địnhmột
trong những quyền của tòa án khi
xét xử là quyền khởi tố vụ án nếu
phát hiện có việc bỏ lọt tội phạm.
Để xem xét đề xuất bỏ quy định
tòa án có thẩm quyền ra quyết định
khởi tố vụ án hình sự tại phiên tòa
có cơ sở hay không, chúng ta cần
phải xem xét chức năng của tòa án
được quy định trongHiến pháp 2013.
Theo khoản 1 Điều 102 Hiến
pháp 2013 quy định: “TAND là cơ
quan xét xử của nước Cộng hòa xã
hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện
quyền tư pháp”. Như vậy, TAND
bên cạnh chức năng xét xử thì còn
thực hiện quyền tư pháp.
Về mặt lý luận, căn cứ vào chức
năng của tố tụng hình sự thì theo
nguyên tắc buộc tội đến đâu thì xét
xử đến đó, tòa án xét xử bị cáo trong
giới hạn hành vi màVKS truy tố. Tòa
án đóng vai trò là trọng tài, bên nào
thực hiện việc buộc tội bên đó phải
có trách nhiệm chứngminh, lập luận
cho các cơ sở, lý lẽ của việc buộc
tội, tạo cơ sở để phát huy tính chủ
động, tích cực và trách nhiệm của
kiểm sát viên và luật sư trong thực
hiện chức năng tố tụng của mình.
Nếu tòa án chỉ thực hiện chức năng
xét xử thì không thực hiện những
thẩm quyền thuộc chức năng buộc
tội. Điều đó cũng có nghĩa là nếu
TAND chỉ thực hiện chức năng
xét xử thì thẩm quyền khởi tố vụ
án không thuộc chức năng xét xử
của tòa án.
Quyền khởi tố vụ án
hình sự có phải
quyền tư pháp?
Vấn đề tiếp theo là nội hàm khái
niệm “thực hiện quyền tư pháp” là
như thế nào? Quyền khởi tố vụ án
hình sự có thuộc “thực hiện quyền
tư pháp” hay không?
Về mặt lý luận, nội dung của
quyền tư pháp bao gồm các thẩm
quyền: Xét xử và phán quyết về
các tranh chấp, xung đột trong xã
hội; giải thích pháp luật; tổng kết
thực tiễn xét xử và hướng dẫn áp
dụng pháp luật; xây dựng và phát
triển án lệ; xây dựng và phát triển
cộng đồng thẩm phán; kiểm tra
tính hợp pháp và tính có căn cứ
của các quyết định và hoạt động
của các cơ quan nhà nước và của
những người có chức vụ, quyền
hạn; bảo đảm việc thi hành và
chấp hành các bản án, các quyết
định khác.
Quyền tư pháp thuộc về tòa án.
Quyền tư pháp vừa có tính thống
nhất vừa có tính phối hợp. Tính
phối hợp của quyền tư pháp được
hiểu: (1) Sự phối hợp của quyền
tư pháp với quyền lập pháp, với
quyền hành pháp trong thực hiện
quyền lực thống nhất của Nhà
nước; (2) Sự phối hợp của cơ quan
tư pháp (tòa án) với các cơ quan
tham gia thực hiện quyền tư pháp
(VKS, cơ quan công an, cơ quan
thi hành án).
Với cách hiểu như trên, bỏ quyền
khởi tố vụ án hình sự của tòa án
không ảnh hưởng đến “thực hiện
quyền tư pháp” trong sự phối hợp
giữa tòa án với các cơ quan tiến
hành tố tụng khác thực hiện nhiệm
vụ của luật tố tụng hình sự, trong
đó có nhiệm vụ “không để lọt tội
phạm” mà còn hỗ trợ tốt hơn chức
năng xét xử của tòa án.
Tóm lại, đề xuất bỏ quy định tòa
án có thẩm quyền ra quyết định
khởi tố vụ án hình sự tại phiên
tòa là không mâu thuẫn với quy
định của hiến pháp, đảm bảo về
lý luận và phù hợp với thực tiễn
xét xử ở nước ta hiện nay.•
