12
Hồ sơ - Phóng sự
LÊVĂNCHƯƠNG
Đ
ầu tháng 12-1967, chàng lính trẻ Ronald
Haeberle, 27 tuổi, trên vai khoác hai
chiếc máy ảnh Nikon-F và Leica với
ánh mắt tò mò nhìn cảnh vật hoàn toàn mới
lạ ở huyện Đức Phổ, Quảng Ngãi. Dưới đôi
mắt của chàng trai trẻ người Mỹ, vùng nhiệt
đới bạt ngàn cây xanh, sông suối, núi non
hiểm trở hiện ra.
Đức Phổ, Quảng Ngãi năm 1967
Đầu năm 2022, mạng xã hội ở Việt Nam
lan truyền video các em nhỏ ở Trường THCS
Phổ Cường (thị xã Đức Phổ, Quảng Ngãi) hát
bài chòi với làn điệu rất hay, trong đó có câu
“Mẹ anh hùng con lại sá chi/ Bé 13 tuổi cũng
đi diệt quân thù”.
Ngôi trường này nằm cách
nơi chàng lính trẻ Ronald Haeberle từng đặt
chân tới huyện lỵ Đức Phổ 55 năm về trước
chỉ chừng 3 km.
Năm 1967, lời bài chòi này đã bắt đầu
được lan truyền khắp thôn xóm. Thời đó,
việc tuyên truyền bằng các bài hò, vè, chòi
là cách mà quân giải phóng giúp mọi người
ghi nhớ, kể cả người không biết chữ.
Thời điểm chàng trai trẻ người Mỹ đến
trùng với thời điểm phía du kích địa phương
phát động bắn máy bay Mỹ và đám trẻ nhỏ
cũng được giao nhiệm vụ nắm tình hình. Tất
nhiên, Ronald Haeberle không hề hay biết
về chuyện này.
Ronald Haeberle thường vác máy ảnh đi
chụp khắp nơi. Anh thích chụp những đứa
trẻ. Những đứa trẻ gầy gò, da đen nhẻm; có
đứa nhe hàm răng sún và nở nụ cười, mượn
chiếc mũ làm bằng vải bố của lính Mỹ và
làm dáng cho anh chụp ảnh.
Ronald Haeberle mô tả ký ức đầu tiên khi
anh đặt chân tới vùng chảo lửa chiến tranh,
đó là
“
một đoạn núi Dàng cứ bốc cháy suốt
đêm, rồi tiếng mìn nổ và có lẽ là mìn từ thời
Pháp còn vương vãi, hết vụ nổ này đến vụ
nổ khác rất đáng sợ”.
Năm 2018, nhân dịp tưởng niệm người
dân bị thảm sát ở Sơn Mỹ, tôi được gặp và
làm quen với người cựu binh Mỹ Ronald
Haeberle. Sau đó, chúng tôi vẫn giữ liên
lạc với nhau.
Có lẽ dấu ấn ấy vẫn còn làm cho người
cựu binh băn khoăn khi nhớ về nó, cho nên
mãi đến sau này, vào tháng 3-2023, khi nhắc
đến núi Dàng, Ronald Haeberle vẫn gặng hỏi
tôi: “Mìn thời Pháp để lại hay ai đã đặt nó?”.
Cầu Măng Găng
Ngay giữa thị xã Đức Phổ có một ngọn
núi thấp, gọi là núi Dàng, cách khoảng 3
km về phía đông, gần sát biển có một ngọn
núi nhỏ khác gọi là núi Cửa. Lính Mỹ thuộc
Tiểu đoàn 2 và Tiểu đoàn 5 Thủy quân lục
chiến đồn trú và đặt các ổ hỏa lực trên đỉnh
hai ngọn núi này để yểm trợ Sư đoàn kỵ binh.
Có một điều mà Ronald Haeberle không hề
hay biết, đó là du kích địa phương không ẩn
nấp đâu xa, họ đào hầm ngay trên lưng hai
ngọn núi này theo phương châm “nơi nguy
hiểm nhất là nơi an toàn nhất”.
BS Huỳnh Thanh Phương, nguyên Giám
đốc Trung tâm Y tế huyện Đức Phổ, kể câu
chuyện về thời điểm mình tham gia cầm
súng, trở thành du kích và đã trú ẩn ngay trên
lưng ngọn núi Dàng. Câu chuyện cho thấy
ngay tại huyện lỵ Đức Phổ, nơi Mỹ đặt một
Ronald Haeberle và Kỷ niệm chương vì hòa bình - Bài 1
Vùngđất lửaĐứcPhổ
Ông PhạmNgọc Phi kể
lại từ tháng 11-1966, Đức
Phổ náo động cảnh trực
thăng trên bầu trời, hỏa
châu sáng đêmđêm, tàu
thủy đổ bộ, xóm làng tràn
ngập bóng línhMỹ.
QUỐCHƯƠNG
S
áng 24-7, nhiếp ảnh gia
Nguyễn Á đã có buổi ra
mắtbáochívềhaitácphẩm
sách ảnh vừa được Nhà xuất
bản Thông tấn phát hành:
Tử
tù, cựu tù Côn Đảo ngày trở
lại
và
Biệt đội giữ bình yên
“đất lửa”
. Hai quyển sách
không chỉ là tập hợp các hình
ảnh về chặng đường tái ngộ
với cảm xúc và kỷ niệm của
cựu tù, mà còn nói lên sự hy
sinh và cống hiến thầm lặng
của người trẻ đối với đất nước.
Tôi đã khóc
Trong tác phẩm
Tử tù, cựu
tùCônĐảo ngày trở lại
, nhiếp
ảnh gia Nguyễn Á tuyển chọn
những hình ảnh về chuyến đi
thăm lại nhà tù Côn Đảo của
các cựu tù, tử tù từng bị giam
cầm tại đây trong cuộc kháng
chiến chống Mỹ cứu nước.
Hoài niệm, hãnh diện, nước
mắt, lý tưởng…gói gọn trong
hơn 200 trang giấy được thực
hiện trong vòng nămngày với
sự hợp tác của 35 cựu tù, tử
tù đang sống tại TP.HCM; ba
cựu tù đang sống tại Bà Rịa-
Vũng Tàu và một người đang
sống ởĐồng Nai. Quyển sách
không chỉ trình bày những
hồi tưởng của những người
đã gắn chặt tuổi trẻ tại nơi
được mệnh danh là “địa ngục
trần gian”, mà còn là một tác
phẩm nghệ thuật đầy ý nghĩa.
ngày trước…” - nhiếp ảnh gia
Nguyễn Á tâm niệm.
“Họ cười khi thấy
bom, mìn”
NguyễnÁđãcó35nămkinh
nghiệm trong nghề nhiếp ảnh,
ở đâu có sự kiện, câu chuyện
làm đẹp đời sống là có mặt
anh. Nghe nói tại Quảng Trị
có đội rà phá bom mìn (các
thành viên thuộc dự án NPA/
RENEW- chương trình khảo
sát bommìn củaTổ chứcViện
trợnhândânNaUy (NPA) hợp
tác với dự án RENEWtại tỉnh
Quảng Trị), anh liền nhanh
chân đến đó ghi lại khoảnh
khắc đáng nhớ này.
“Vì muốn khám phá, chinh
phục để được hiểu thêm, biết
thêm, tường tận về họ - những
người đang làm công việc vô
cùng khó khăn, nguy hiểm
đến tính mạng. Đó là lý do
tôi muốn qua quyển sách này
tôn vinh họ, những người con
quả cảm, thầm lặng trong thời
bình” - Nguyễn Á chia sẻ.
Hàng loạt bức ảnh trong tập
sách thể hiện tầm quan trọng
của công việc rà phá bom
mìn tại vùng đất Quảng Trị,
người xem sẽ không chỉ cảm
nhận được những cố gắng và
sự can đảm của thế hệ trẻ, mà
còn thấu hiểu được tầm quan
trọng của công việc rà phá
bom mìn đối với sự phục hồi
của đất nước sau chiến tranh.
Biệt đội giữ bình yên “đất
lửa”
được Nguyễn Á thực
hiện ba đợt chụp trong khoảng
chín tháng. Trong sách, anh
chụp lại công việc tìm - tháo
gỡ bom mìn, các nạn nhân
bị khuyết tật do không may
giẫm phải vật liệu nổ và nhất
là những người trẻ xông xáo
với công việc rà bom mìn
mà Nguyễn Á cho là “những
người tiên phong”.
“Bên cạnh đội nam phải
nói đến đội nữ, những phụ
nữ chân yếu tay mềm đã làm
nên những kỳ tích trong việc
giữ bình yên cho vùng đất này
do bom đạn chiến tranh. Tôi
bất ngờ nhất là khi họ rà được
một trái bom, một quả mìn thì
hạnh phúc lắm. Họ cười khi
thấy bom, mìn” - Nguyễn Á
xúc động chia sẻ.•
Nhân kỷ niệm ngày Thương
binh, liệt sĩ Việt Nam (27-7),
nhiếp ảnh gia Nguyễn Á sẽ
trưng bày hai bộ ảnh tại Nhà
văn hóaThanh niên, số 4 Phạm
NgọcThạch,phườngBếnNghé,
quận 1, TP.HCM.
Tiêu điểm
Nhiếp ảnh
giaNguyễn
Á trong buổi
trao đổi với
báo chí về hai
quyển sách
vừa ra đời.
Ảnh:
QUỐCHƯƠNG
Điểm nhấn của quyển
sách ảnh nằm ngay ở trang
bìa cuốn sách. Đó là khung
cảnh hai phụ nữ ôm nhau
khóc. Nhiếp ảnh gia Nguyễn
Á chú thích đây là cảnh một
nữ du khách đã không nén
được sự xúc động, bật khóc
trước lời kể của cựu tù Phan
Thị Bé Tư - nhân chứng sống
tại Côn Đảo.
“Vàomột buổi sáng, cómột
đoàn khách từmiền Bắc tham
quan nhà tùCônĐảo rất đông.
Sau khi tham quan các khu di
tích, họ vào trại giamPhúHải,
vừa vào đến trại đã gặp đoàn
của cô chú cựu tù. Nghe các
nhân chứng sống một thời kể
lại đời sống khắc khổ và hào
hùng tại trại giam, tự nhiên
ai cũng khóc và ngay cả tôi
cũng khóc” - nhiếp ảnh gia
Nguyễn Á xúc động chia sẻ.
Không để lọt chi tiết đắt giá,
anh nhanh chóng chụp lại và
quyết định bố trí tại bìa trước
quyển sách. Tấm ảnh thể hiện
lòng chân thành, biết ơn giữa
hai thế hệ và nói lên được ý
nghĩa then chốt cho toàn bộ
tập sách này.
NhiếpảnhgiaNguyễnÁcho
biết động lực để anh viết nên
quyển sách này không gì khác
ngoài sự kính trọng đối với các
bậc chiến sĩ cáchmạng, những
ngườimiệtmài tranhđấugiành
hòa bình cho dân tộc.
“Hơn thế nữa, tôi muốn
gửi đến thế hệ trẻ rằng: Hãy
biết trân quý giá trị của hòa
bình, thấu hiểu những hy sinh
cao cả của nhiều cô, chú, bác
Đời sống xã hội -
ThứBa25-7-2023
Hành trình nhiếp ảnh
thiêng liêng của Nguyễn Á
Nhiếp ảnh
gia Nguyễn
Á vừa ra
mắt hai tác
phẩm sách
ảnh
Tử tù,
cựu tù Côn
Đảo ngày trở
lại
và
Biệt đội
giữ bình yên
“đất lửa”.
LTS:
Cựu PV chiến trường Ronald Haeberle
(sinh năm1940), người công bố bộ ảnh vụ thảm
sát Mỹ Lai ngày 16-3-1968 gây chấn động thế giới
về cuộc chiến ở Việt Nam. Ngày 15-6-2023, ông đã
được Chính phủ Việt Nam tặng Kỷ niệmchương
“Vì hòa bình, hữu nghị giữa các dân tộc”.
